<?xml version="1.0" encoding="utf-8" standalone="yes"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title type="main" level="a">L’Epistola Alexandri Magni ad Aristotelem nello Zibaldone Laurenziano, Plut. XXIX 8</title>
        <author>
          <persName n="1">
            <forename>Marina</forename>
            <surname>Zanobi</surname>
            <placeName type="affiliation">Scuola Normale of Pisa, Italy</placeName>
          </persName>
        </author>
        <respStmt>
          <resp>This is a section of <title>Intorno a Boccaccio / Boccaccio e dintorni 2020 </title>(DOI: <idno type="DOI">10.36253/978-88-5518-510-3 </idno>) by </resp>
          <name>Giovanna Frosini</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Firenze University Press</publisher>
        <pubPlace>Firenze</pubPlace>
        <date when="2021">2021</date>
        <idno type="DOI">https://doi.org/10.36253/978-88-5518-510-3.05</idno>
        <availability>
          <p>Available for academic research purposes</p>
          <p>Open Access</p>
          <p>Copyright Author(s)</p>
          <licence source="text" target="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode">
            <p>Content licence CC BY 4.0</p>
          </licence>
          <licence source="metadata" target="https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/legalcode">
            <p>Metadata licence CC0 1.0</p>
          </licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <p>This is original content, published for academic research purposes</p>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <appInfo>
        <application version="2.2" ident="Booksflow">
          <desc>Digital edition XML powered by Booksflow</desc>
        </application>
      </appInfo>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>This essay considers the Epistola Alexandri Magni ad Aristotelem de miraculis Indiae copied by Giovanni Boccaccio in the ‘‘Zibaldone Laurenziano’’, the autograph anthology held in the Medicean-Laurentian Library in Florence (ms. Plut. XXIX 8). The purpose of this article is to demostrate that the text of the Epistola copied by Boccaccio derives from the tradition of Godfrey of Viterbo’s Pantheon. The paper also offer an interpretative transcription of the text followed by an apparat of notes</p>
      </abstract>
      <textClass>
        <keywords>
          <list>
            <item>Boccaccio</item>
            <item>Epistola Alexandri</item>
            <item>Zibaldone Laurenziano</item>
          </list>
        </keywords>
      </textClass>
    </profileDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <p>It is available online at https://doi.org/10.36253/978-88-5518-510-3.05<ref target="https://doi.org/10.36253/978-88-5518-510-3.05" /></p>
      
      
      <p rend="h1_chapter">L’<hi rend="italic">Epistola Alexandri Magni ad Aristotelem</hi> nello Zibaldone Laurenziano, Plut. XXIX 8</p><p rend="h1_author">Marina Zanobi</p><p rend="text">Le carte più antiche dello Zibaldone Laurenziano, l’attuale ms. Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, Pluteo XXIX 8 (ZL), databili tra il 1327 e il 1330, costituiscono il primo documento della formazione intellettuale di Giovanni Boccaccio e offrono una precoce testimonianza della sua attività di copista<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-180-backlink"><ref target="06.html#footnote-180">1</ref></hi></hi>. Oltre al <hi rend="italic">Liber de dictis philosophorum antiquorum</hi> (ff. 26<hi rend="italic">r</hi>-36<hi rend="italic">r</hi>) e alla <hi rend="italic">Chronica de origine civitatis Florentie</hi> (ff. 36<hi rend="italic">v</hi>-39<hi rend="italic">r</hi>)<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-179-backlink"><ref target="06.html#footnote-179">2</ref></hi></hi>, Boccaccio vi copiò due testi che ebbero una notevole fortuna nel Medioevo occidentale: un trattato profetico contenente l’oracolo della Sibilla Tiburtina (<hi rend="italic">Tractatus de Sibillis, </hi>ff. 39<hi rend="italic">r</hi>-41<hi rend="italic">r</hi>) e la versione latina autonoma della lettera apocrifa in cui Alessandro Magno racconta il suo viaggio attraverso le regioni orientali (l’<hi rend="italic">Epistola Alexandri Magni ad Aristotelem de miraculis Indiae</hi>, ff. 41<hi rend="italic">r</hi>-45<hi rend="italic">r</hi>). Il tentativo di stabilire la posizione occupata da ZL all’interno delle ampie tradizioni manoscritte di questi due testi ha consentito di ricavare informazioni utili sulle modalità di allestimento del nucleo originario del codice Laurenziano. In altra sede ho cercato di dimostrare che il <hi rend="italic">De Sibillis</hi> trasmesso da ZL non è riconducibile alla tradizione diretta della versione pseudobediana della <hi rend="italic">Sibilla Tiburtina</hi> come ipotizzato da Filippo di Benedetto<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-178-backlink"><ref target="06.html#footnote-178">3</ref></hi></hi>, ma presenta un alto numero di innovazioni e lezioni caratteristiche rintracciabili nel rifacimento del testo contenuto nel <hi rend="italic">Pantheon</hi> di Goffredo da Viterbo<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-177-backlink"><ref target="06.html#footnote-177">4</ref></hi></hi>. Il fatto che all’interno del <hi rend="italic">Pantheon</hi>, proprio in prossimità della <hi rend="italic">Sibilla Tiburtina</hi>, sia presente un rimaneggiamento dell’<hi rend="italic">Epistola Alexandri</hi>, rende altamente probabile che anche questo testo derivi dalla medesima tradizione.  </p><p rend="text">Occorre anzitutto considerare che la tradizione dell’<hi rend="italic">Epistola, </hi>più vasta rispetto a quella del <hi rend="italic">De Sibillis</hi><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-176-backlink"><ref target="06.html#footnote-176">5</ref></hi></hi>, si caratterizza per un alto indice di varianza. Walther Walther Boer, a cui si deve l’ultima edizione critica del testo, ha proposto di classificare i codici che trasmettono l’<hi rend="italic">Epistola</hi> in quattro famiglie, ciascuna delle quali costituisce una versione differente dell’opera<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-175-backlink"><ref target="06.html#footnote-175">6</ref></hi></hi>. L’editore, tuttavia, conosceva solo 67 manoscritti e ne utilizzò 28 per la costituzione del testo basandosi sulle lezioni comuni della <hi rend="italic">Fam</hi>. I<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-174-backlink"><ref target="06.html#footnote-174">7</ref></hi></hi> e registrando in apparato sia le lezioni erronee della <hi rend="italic">Fam</hi>. I, sia le varianti dei codici delle <hi rend="italic">Fam</hi>. II, III e IV. Nonostante la parzialità dei testimoni considerati, quest’edizione offre comunque la possibilità di seguire il processo variantistico che caratterizzò la trasmissione del testo e di individuare con facilità la famiglia di appartenenza dei molti testimoni scoperti successivamente<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-173-backlink"><ref target="06.html#footnote-173">8</ref></hi></hi>. </p><p rend="text">La presenza in ZL di varianti significative non rintracciabili all’interno della tradizione diretta dell’<hi rend="italic">Epistola</hi> ha reso indispensabile il confronto con la tradizione indiretta del testo<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-172-backlink"><ref target="06.html#footnote-172">9</ref></hi></hi> e nello specifico con il rimaneggiamento confluito nel <hi rend="italic">Pantheon </hi>di Goffredo da Viterbo, cronaca universale di cui sono state individuate almeno tre diverse redazioni d’autore<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-171-backlink"><ref target="06.html#footnote-171">10</ref></hi></hi>. L’<hi rend="italic">Epistola</hi> è trascritta in appendice alla penultima redazione del <hi rend="italic">Pantheon</hi> (red. D) tra i numerosi materiali che l’autore intendeva utilizzare per la revisione e l’ampliamento dell’opera<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-170-backlink"><ref target="06.html#footnote-170">11</ref></hi></hi>, ma solo nella redazione definitiva (red. E), il testo risulta inserito all’interno della narrazione principale, precisamente nella sezione dedicata alla storia di Alessandro Magno<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-169-backlink"><ref target="06.html#footnote-169">12</ref></hi></hi>. Per il confronto tra ZL e il testo dell’<hi rend="italic">Epistola</hi> contenuto nel <hi rend="italic">Pantheon </hi>non è stato possibile ricorrere all’edizione critica curata da Georg Waitz nel 1872, poiché lo studioso ha dichiaratamente omesso tutte le porzioni non propriamente storiche dell’opera, tra cui anche il fantasioso racconto epistolare attribuito ad Alessandro<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-168-backlink"><ref target="06.html#footnote-168">13</ref></hi></hi>. Ho dunque collazionato il testo di ZL direttamente con i manoscritti del <hi rend="italic">Pantheon</hi> che ho potuto consultare fino a questo momento<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-167-backlink"><ref target="06.html#footnote-167">14</ref></hi></hi>. Dal confronto è emerso che nella maggior parte dei luoghi in cui il testo di ZL diverge della vulgata dell’<hi rend="italic">Epistola</hi> esso coincide con quello del <hi rend="italic">Pantheon</hi>. Considerando che gli scarti rispetto alla vulgata riguardano praticamente ogni porzione testuale, si è scelto, per motivi di spazio, di fornire solo una selezione di luoghi significativi<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-166-backlink"><ref target="06.html#footnote-166">15</ref></hi></hi>:</p><p rend="caption_table ParaOverride-1">Tabella A</p><table rend="Nessuno-stile-tabella" xml:id="table001">
				<!--<colgroup>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-1">--><!--</col>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-1">--><!--</col>-->
				<!--</colgroup>-->
				
					<row role="label" rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi rend="italic">Epistola</hi> (<hi rend="italic">Fam</hi>. I II III IV)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">D+E+ZL</p>
						</cell>
					</row>
				
				
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1 _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">carissime praecepter (1, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2 _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">o mangne Aristotiles (1)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >ac secundum matrem meam sororesque meas</hi><hi > aceptissime (1, 2)</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">tanquam mater sororesque mee apud me<hi rend="CharOverride-1"> </hi>aceptissime (2)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-4">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">scribendum tibi de regionibus Indiae ac de statu caeli innumerisque serpentium et hominum ferarumque generibus existimavi (1, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">scribendum tibi putavi de regionibus Indie ac detestandis diversisque serpentium et hominum ferarumque generibus (3-4)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">studio et ingenio possit accedere (1, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">studio et ingenio <hi rend="italic">tuo</hi> possit accedere (4-5)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-4">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">ea quae in India vidi per summos labores ac pericula Macedonum scribenda tibi putavi<hi rend="italic"> </hi>(1, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">ea que in India vidi <hi rend="italic">coartantia me meosque</hi> per summos labores atque pericula Macedonum scribenda tibi putavi (7-8)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >et parens publica ferarum ac fructuum metallorumque atque animalium (2, 1)</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">et pariens publica ferarum ac fructuum metallorumque atque animalium <hi rend="italic">genera</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>(11-12)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-4">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">vix suffectura tot varietatibus rerum ipsa crediderim nomina (2, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">vix enumeranda [narranda D enarranda E] nomina tot varietatis [varietatibus D E] rerum mirifica ego ipse non crediderim (12-13)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">dignus efficiar (2, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">relator efficiar (14)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Etiam naturam animi mei (2, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi rend="italic">Tu</hi> etiam naturam animi mei (14-15)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">cum fueris<hi rend="CharOverride-2"> </hi>praeceptor, non ingnoras (2, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">com fueris <hi rend="italic">mihi</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>preceptor, non ingnoras (15)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-5">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Etiam naturam animi mei, cum fueris praeceptor, non ingnoras: <hi rend="italic">solere me terminum aequitatem custodire et parcius loqui quam gesta sint omnia</hi>. Et nunc spero<hi rend="CharOverride-2"> </hi>(2, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Tu etiam naturam animi mei, com fueris mihi preceptor, non ingnoras. Et nunc spero (14-15)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">praeparatoresque nostros praeposuimus (3, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">imperatores [preparatores D E] <hi rend="italic">ducesque</hi> nostros preposuimus (27)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">laminarum digitalium (4, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">lanmiarum<hi rend="CharOverride-2"> </hi><hi rend="italic">aurearum</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>digitalium (37)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">platanos (5, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi rend="italic">plantas</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>(44)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">praedixerant<hi rend="CharOverride-2"> </hi><hi rend="italic">nobis incolae</hi> regionis (6, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">predixerant regionis (49)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-4">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">ut nos in exitiabilia serpentium et rabida ferarum beluarum genera ignaros regionum inducerent (7, 7-8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">ut nos in exitiabilia serpentium et rapida ferarum bestiarumque genera <hi rend="italic">ut puta</hi> ingnotos regionum inducerent (59-60)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">agmen sequerentur<hi rend="italic"> </hi>(8, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">agmen <hi rend="italic">meo auro</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>veluti (67)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">vincens grossitudine (9, 8-9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">mira grossitudine (78)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">bigae (10, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">bigame (84)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >Quibus propulsis natantibusque invicti rursum hippotami dignos iusta poena affecere; </hi><hi rend="italic" >sed maior explicatus numerus beluarum quam prius affuit. </hi><hi rend="italic">Ad spem inde contingentis cibi</hi> cum apparerent, veluti formicae efferbuere (13, 6-14, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Quibus propulsis natantibus que invicti rursum ypotomi dingnos iuxta pena affecerunt, ubi cum apparerent (108-109)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">quod erat coronatum (15, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">quod erat <hi rend="italic">arundinibus</hi> coronatum (120)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">passus tamen patens (15, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">passus habentem (121)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">petentes (17, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">potandam (130)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">sed ad nocendum promptissimi erant (17, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">in nobis ansius per talibus nocumentis (131)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">cerastarum humidarumque serpentium variis (17, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">cerastorum <hi rend="italic">multitudo</hi> serpentium variis (132)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">debellavimus (18, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">bellavimus (143)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >quae prodigia </hi><hi rend="italic" >duritia</hi><hi rend="CharOverride-2" > </hi><hi >thoracae</hi><hi rend="CharOverride-2" > </hi><hi >ferrum respuebant (19, 2)</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">que prodigia <hi rend="italic">testudinata</hi> et torcata ferrum respuerunt<hi rend="italic"> </hi>(146-147)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">receperunt (19, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">iecerunt (147)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">setis veluti vallo horrentibus metuendi (19, 9-20, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >aderant nobis, horrentibus metuendi aderant (152)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">artus (20, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >membra (155)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">dentityrannum (20, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >tirannum (157)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-4">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Haec potata aqua intuens castra in nos subito impetum dedit nec ignium compositis tardatur ardoribus. (20, 8-9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Hec <hi rend="italic">bestia</hi> potata aqua intuens, castra in nos subito se dedit nec <hi rend="italic">a nobis</hi> ingnibus compositis tradatur ardoribus<hi rend="CharOverride-2"> </hi>(157-158)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-4">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Tunc ego locorum demonstratores qui nos semper in insidias deducebant (22, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Cum ego locorum danonibiatores <hi rend="italic">viros inditos</hi> qui nos ad insidias <hi rend="italic">mortis</hi> semper deducebant (167-168)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">crurifragio puniri (22, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">crudeliter puniri (169)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-7">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Habita deinde contione, ut fortes milites essent neve adversis ut feminae casibus deficerent<hi rend="CharOverride-2">, </hi>castra concentu bucinarum repente <hi rend="italic">ad Noti venti spiracula tetendi, ubi a collectis barbarorum Indorumque viris nova conspirari bella cognoveram. </hi><hi rend="italic" >Militibus meis ingentes erant animi, quibus et census victoriarum suppeditabat et felicitas.</hi><hi rend="CharOverride-2" > </hi><hi >Relictis periculosissimis locis (22, 8- 23, 6)</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >Hic habito iussu, ut fortes milites essent neve adversus ut femine casibus cederent, castra per conventum et bucinarum repente amovimus. </hi>Relictis igitur periculosissimis locis (172-173)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">in loca Bactrianorum (23, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">incolas Bactrianorum (174)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">sumpto habitu militari positoque meo cultu perveni in castra (24, 6-7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">sunto meo cultu varietatis perveni in castra (180)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-4">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Quem ludens mendacio temporis: «Tamquam homo senior» inquam «dux noster in tabernaculo se accenso igni calefacit» (24, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Quem ego diludens dixi [dixit D E]: «Dux noster Alexander tamquam homo senior accenso ingne in tabernaculo suo se calefacit» (182-183)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Tum ille gaudio alacer (25, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Tunc ille gaudens (183)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">perveniret (25,7- 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">perventure (187)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">inclinatamque (25, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">indingnamque (189)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi rend="italic" >Liberumque</hi><hi > et Herculem deiectis victimis placavi (27, 2-3)</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >et Herculem meis victimis cumplacavi (196-197)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Pergebam ad mare tamen volens (27, 6-7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Pergebamque ad mare <hi rend="italic">occeanum</hi> volens (199-200)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-8">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Quem [quoniam] tenebrosum vadosumque mihi locorum incolae affirmabant, quodque Herculis et Liberi ultra ausus nemini esset temptandum, praestantissimorum deorum, tanto maiorem me ipsis velle videri quam in patientia mortalium sacra praeterire vestigia (28, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Quem quia tenebrosum et periculosum mihi incole affirmabant dicentes quod mihi Herculis et mangnorum deorum metas transire non liceret (200-201)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-5">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Quibus honoratis collaudatisque sinistram partem Indiae scrutari institui, ne quid mihi in ignotis subtraheretur locis, <hi rend="italic">Poro rege non detrectante, ne qua abdita celare videretur regni sui bona</hi> (28, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Unde hiis pretermissis sinistram partem Yndie perscruptavi constitui ne quid mihi ingnotis esset ingnotum locis (202-203)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Palus erat <hi rend="italic">sicca et coeno abundans</hi> (29, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi rend="italic">Erat autem quedam</hi> palus (204)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-5">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Ubi cum castra per quinquaginta in longum et latum fere stadia collocavissemus iuxta amnem Buemar,<hi rend="CharOverride-2"> </hi><hi rend="italic">coeperamus velle epulari sub nocte hora diei undecima, cum subito</hi> pabulatores (29, 9-30, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Ubi dum castra in longum per L stadia in locum [latum D E] conlocavimus iuxta amnem Buemar, tabulatores [pabulatores D E] (209-210)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >ut </hi><hi rend="italic" >ascenderent equos secumque</hi><hi > tollerent (30, 5)</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >ut tollerent (212)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-5">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">deinde alios cum hastis armatos subsequi equites, et tubicines<hi rend="CharOverride-2"> </hi><hi rend="italic">omnes in prima adesse acie, equos insidentes praecedere, pedites</hi> remanere omnes in castris iussi (30, 8-9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >deinde alios cum astis armatos milites cum bucinis subsequi percepi pedestres vero remanere in castris (213-214)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">promuscidibus tendentia (31, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">cervicibus tendere (215)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">rubri coloris (31, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">rubicunda (215)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-9">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Qui nihilominus fugiebant; nec mora trepidantes elephanti conversi sunt; tam plures quam pugnae priores saltus petere coepere bucinis hominum grunnitibus suum attoniti. Quorum nos equites caedendo poplites admodum nongentos octoginta occidimus, detractisque cornibus et dentibus insigni onustus praeda in castra perveni (31, 5-32, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >Itaque elenfantes fugiunt et milites insecunter DCCCCLXXX elefantes cesis eorum poplitibus occidunt detractis carnibus et dentibus insingnis et honustus preda in castra perveniri (217-219) </hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-10">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Iam deserta intrantibus nobis loca nihil dignum spectaculo ab Indis ultra superesse referebatur. Igitur aditurus Fasiacen, unde veneramus, signa converti imperavi, ut ex eo loco usque ad duodecimum miliarium castra vicina aquationi poneremus. Atque cuncta erecta tentoria erant largique ignes accensi, cum repente Euri venti tanta vis flantis exorta est, ut omnia tabernacula principiaque nostra conturbaverit everteritque maiorem in modum stupentibus nobis. Quadrupedia multo vehementius vexabantur exituque scintillarum et titionum in terga venientium adurebantur. Tum hortor milites quia aequinoctiali tempore id accidisset, non deorum ira quod Octobri mense autumnoque urgeret. Vix tandem recollectis sarcinis ex integro in apriciore valle sedem castrorum inveni ordinatisque rebus omnibus cenare militem iussi (33, 3- 34, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Nam postea deserta intrantibus nobis nicil dingnum spectaculo invenimus igitur rursus ad occidentem singna convertimus et dum castra iuxta aquas posita fuissent et ingnes nostri accensi venit Eorus ventus cum tanta fortitudine ventorum ut ingnes et tigiones nostros per omnia castra portare et quadrupedia cum alis rebus combureret sarcinas nostras vix in quadam valle potuimus conservare. (227-231)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-5">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Tum ignes ex integro accenduntur et <hi rend="italic">ab securis nobis epulae capiuntur et triduo continuo sine sole claro id nobis accidit pendente minaci nubilo</hi>. Et ego sepultis (36, 3-5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Tunc ingnes nostri ex integro accenduntur. Et ego sepultis (239-240)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">iussi diverti signa in Fasiacen (37, 8-9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">tunc diverti singna in Faciatem <hi rend="italic">urbem Pori imperavi </hi>(249)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">experiri modo me posse an vera dicerent (40, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi rend="italic" >in suis dictis</hi><hi rend="CharOverride-2" > </hi><hi >experire </hi><hi rend="italic" >dicunt</hi><hi rend="CharOverride-2" > </hi><hi >(262-263)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Id non esse vanum (40, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">et non esse unum verbum eorum vanum (263-364)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">immania (40, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">devia (268)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">sacrarium (41, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">ad locum (274)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">aliqua seductione in morem veterem docta nos hominum aliquis eluderet (45, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">aliqua seditio vel dolus hominis decipienti nos dolose eluderet (302-303)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">mecum tres fidelissimos amicos (47, 4-5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">mecum viros fidelissimos amicos (313)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">pellibus ferarum (49, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">pellibus ferinis (326)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >cuius mortem percussoris manu cavendam habeam</hi><hi rend="italic" > </hi><hi >(50, 3)</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >percussoris mei </hi><hi rend="italic" >et interfectoris</hi><hi > manus cavere habeam (331-332)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Si mortis tuae tibi insidiatorem prodidero, sublato eo facile instantia fata mutabis mihique tres irascentur sorores, quod veridico oraculo earum pensa impedierim, Clotho Lachesis Atropos (50, 5-8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Si tibi insidiatorem prodidero, tu eum statim mulctabis sed facta tua sicut a me audisti tres veradice dixere sorores quarum nomina sunt hec Cloto, Lachesis et Atropos (333-334)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">fato diu (51, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">fato et divinis (337)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-5">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">de tempore vitae meae reticui, ne a commilitonibus meis redditus desperationi in alienis dirumperer locis (51, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">de tempore vite mee militibus omnibus nuntiaremus ne a commilitionibus meis desperationem reddicis in alienum genus desperationis deterius (342-343)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-8">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Novum perpetuumque statuimus virtutibus monimentum invidendum, ut immortalitas esset perpetua et nobis opinio et animi industriae, optime Aristoteles, indicium (60, 2-4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >Novum perpetuumque virtutibus nostris statuimus monumentum et recordationem, ut videndum omnibus mortalibus [mortalibus esset E] et perpetua inde nobis opinio fieret et industrie nostre argumentum, obtime Aristoteles, in perpetuum iudicium nostrum (368-370)</hi></p>
						</cell>
					</row>
				
			</table><p rend="text">Da questi dati risulta evidente che il testo dell’<hi rend="italic">Epistola</hi> inserito nel <hi rend="italic">Pantheon</hi> presenta scarti notevoli rispetto alla vulgata, attribuibili ad un lavoro di rielaborazione attuato forse dallo stesso Goffredo<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-165-backlink"><ref target="06.html#footnote-165">16</ref></hi></hi>. Questo lavoro interessa, in misura minore, anche il passaggio dalla redazione D a quella definitiva del <hi rend="italic">Pantheon</hi>. Il testo di D dovrebbe infatti riflettere uno stadio intermedio di rielaborazione più vicino alla vulgata rispetto ad E: le divergenze tra D e E potrebbero infatti derivare da un ulteriore rimaneggiamento del testo finalizzato all’integrazione dell’<hi rend="italic">Epistola</hi> all’interno della narrazione principale nella redazione definitiva. La derivazione di ZL dall’ultima redazione del <hi rend="italic">Pantheon</hi> è dimostrata, in primo luogo, dal fatto che nei casi in cui D, in accordo con la vulgata, diverge da E, ZL coincide sempre con E. Anche in questo caso riporto solo una selezione di luoghi:  </p><p rend="caption_table ParaOverride-1">Tabella B</p><table rend="Nessuno-stile-tabella" xml:id="table002">
				<!--<colgroup>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-1">--><!--</col>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-1">--><!--</col>-->
				<!--</colgroup>-->
				
					<row role="label" rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi rend="italic">Epistola</hi>+D</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">ZL+E</p>
						</cell>
					</row>
				
				
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-4">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1 _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Semper memor tui, etiam inter dubia bellorumque nostrorum pericula, <hi rend="italic">carissime praeceptor</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>(1, 1-2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2 _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Semper memor tui, humane<hi rend="CharOverride-2"> </hi><hi rend="italic">precepor</hi>, etiam inter dubia bellorum nostrorum pericula, <hi rend="italic">o mangne Aristotiles</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>(1-2)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi rend="italic">om</hi>. (2, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">rerum <hi rend="italic">mirifica</hi> (13)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Quibus in potestatem redactis interiorem Indiam (6, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Quibus in potestate redactis <hi rend="italic">persecutus Porum</hi> interiorem Yndiam (47)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Acceptis igitur centum quinquaginta ducibus qui brevitates (6, 12)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Acceptis igitur duobus [ducibus E] <hi rend="italic">ex illius terre</hi> CL qui brevitatis (53-54)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-4">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">pollicitus his praemia qui nos periti regionum ducebant per ignota Indiae loca (7, 1-2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">pollicitus hiis <hi rend="italic">ducibus</hi> premia qui nos periti regionum ducebant per ingnota Indie loca (55-56)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-4">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">si me cum incolumi exercitu in Bactriacen perduxissent penitusque remotos ad abditos Seres<hi rend="CharOverride-2"> </hi>(7, 3-4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">si me cum incolumi exercitu perduxissent in hac<hi rend="CharOverride-2"> </hi>Triacem <hi rend="italic">provinciam Indie</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>penitusque remotos abditos Seres<hi rend="CharOverride-2"> </hi>(56-57)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Sed illi maiorem (7, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Sed illi <hi rend="italic">duces</hi> maiorem (58)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">victoribus<hi rend="italic"> </hi>(8, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">victoribus <hi rend="italic">nobis</hi> (65)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">fulgore clarum radiantibus. <hi rend="italic"> </hi>(8, 5-6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">fulgore clarum <hi rend="italic">splenderet</hi> radiantibus (67-68)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi rend="italic">om</hi>. (8, 12)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">miles <hi rend="italic">nomine</hi> (72)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi rend="italic">om</hi>. (9, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi rend="italic">ego</hi> ipse (80)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >Ceterum in equis et mulis et elephantis et camelis aurea quoque frena luxus non parvus nobis permiserat victoriarum. </hi><hi rend="italic">Sed tunc inasperata ipsa pecora vix</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi><hi rend="italic">se</hi> continere poterant. (11, 1) [E1]</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Ceterum ne quis mulis et cammellis et elefantibus aurea quoque frena luxus non parum nobis permiserat victoriarum continere poterant (87-89)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >collocari iussi (15, 11)</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">collocari precepi (123)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">militibus (18, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi rend="italic">nostris</hi> militibus (143)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-4">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">benigneque excepti a commeantibus,<hi rend="CharOverride-2"> </hi><hi rend="italic">cum Persarum confinia adiacerent agri, in reparando bello</hi> castra viginti (23, 6-7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">benignisque excepti a commeatibus, imperavi castra per XX dies paxare otio facto (175)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">viginti dies statui otio facto (23, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >per XX dies </hi><hi >paxare otio facto (175)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">omnia perforavi et id ipsum ut vidi solida (27, 2) </p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">perforavi et id ipsim perforatum cum viderem solida (195-196)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">cornibus (31, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">carnibus (218)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-5">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Primo deinde aurorae diluculo in alias Indiae profecti regiones in campo patenti mulieres virosque pilosos <hi rend="italic">in modum ferarum toto corpore</hi> vidimus, pedum altos novem (32, 5-6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Primum deinde aurore diluculo in alias Yndie regiones profecti sumus nam cum in campo patenti mulieres virosque pilosos nudos vidimus altos IX pedum. (222-223)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">poena eos impingi (39, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">pena eos <hi rend="italic" >debere</hi><hi > inpingi (260)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">ita dicens (39, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >illa</hi><hi rend="CharOverride-2" > </hi><hi rend="italic" >incredibilia</hi><hi rend="CharOverride-2" > </hi><hi >dicens</hi><hi rend="CharOverride-2" > </hi><hi >(260-261)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-4">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">Rursum lunae oracula auditurus, quae media nocte posse fieri sacerdos affirmabat (47, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">Rursus oracula auditurus, <hi rend="italic">expecto</hi> que media nocte <hi rend="italic">responsa</hi> posse fieri sacerdos affirmabat (312-313)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >opobalsamoque nares nostrae verberabantur</hi><hi rend="italic" > </hi><hi >(53, 1-2)</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2"><hi >opobalsamo que omnes verberabantur</hi><hi rend="italic"> </hi>(346)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-2">qui usque eo penetrare potuissem (53, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table ParaOverride-2">quo usque euum illum et<hi rend="CharOverride-2"> </hi><hi rend="italic">terminos</hi> penetrare potuissem (347-348)</p>
						</cell>
					</row>
				
			</table><p rend="text">Un’ulteriore conferma della derivazione di ZL da E si ricava dalla scansione in capitoli del <hi rend="italic">Pantheon</hi>. Solo in E, infatti, il testo dell’<hi rend="italic">Epistola </hi>viene inserito da Goffredo all’interno della storia di Alessandro Magno, nella <hi rend="italic">Particula</hi> XVII, collocandosi così in prossimità del <hi rend="italic">De Sibillis</hi>, che chiude la <hi rend="italic">Particula </hi>XVI, mentre tale accostamento non si ha in D poiché l’<hi rend="italic">Epistola</hi> è posta in coda alla <hi rend="italic">Particula</hi> XXVIII con altri materiali raccolti per il completamento dell’opera<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-164-backlink"><ref target="06.html#footnote-164">17</ref></hi></hi>. L’adiacenza dei due testi all’interno dello Zibaldone Laurenziano potrebbe perciò derivare direttamente dall’ultima redazione del <hi rend="italic">Pantheon</hi> oppure, e con maggiore probabilità, da codici miscellanei che trasmettevano i due testi congiuntamente nella versione rimaneggiata da Goffredo. Bisogna infatti considerare che il testo dell’<hi rend="italic">Epistola</hi> trasmesso da ZL presenta alcuni scarti anche rispetto a quello inserito nel <hi rend="italic">Pantheon</hi>. Nella maggior parte dei casi, tuttavia, si tratta di deviazioni peggiorative dovute ad errori grammaticali, banalizzazioni o fraintendimenti paleografici da cui traspare abbastanza chiaramente la lezione originale trasmessa da E in accordo con la vulgata dell’<hi rend="italic">Epistola</hi>. Riporto di seguito tutti i luoghi individuati alcuni dei quali saranno commentati nelle note al testo: </p><p rend="caption_table ParaOverride-1">Tabella C</p><table rend="Nessuno-stile-tabella" xml:id="table003">
				<!--<colgroup>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-1">--><!--</col>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-1">--><!--</col>-->
				<!--</colgroup>-->
				
					<row role="label" rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-1">
							<p rend="table"><hi rend="italic">Epistola</hi> (<hi rend="italic">Fam</hi>. I II III IV)+D+E</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-2">
							<p rend="table">ZL</p>
						</cell>
					</row>
				
				
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1 _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table">cognosceres (1, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2 _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table">congnoscens (6)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">inspexi (1, 13)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">spexi (9)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">varietatibus (2, 2-3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">varietatis (13)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">primum (2, 3-4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">prius (13)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">agnoscis (2, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">congnoscis (15)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">invictoque (2, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">mirificoque (18)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">tuaque (2, 14)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">tuam (19)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">nisi (2, 14)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">si (20)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">nisi (2,17)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">ubi (21)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">rege (3, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">regem (26)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table"><hi rend="italic">apud</hi> Gangen (3, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (26)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">superato (3, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">mirato (26)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">regione (3, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">regionem (27)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">praeparatores (3, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">imperatores (27)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">opibus (3, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">operibus (28)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">superpositis (4, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">subponitis (34)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">enumeravimus (4, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">enuntiavimus (37)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">crystallini (4, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">criocalini (39)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">eburnee (5, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">aburnee (41)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">laquearia (5, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">loquearia (41)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table"><hi >aureis </hi><hi rend="italic" >statuae</hi><hi rend="CharOverride-2" > </hi><hi >(5, 5)</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (43)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">innumeri thesauri (5, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">inumerum thesaurum (43)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">vasa potatoria (6, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">potatori (46)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">rara (6, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">rosa (46)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">universo <hi rend="italic">exercitu</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>(6, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">universos (48)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">perveneram (6, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">pervenimus (48)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">fertilissimarum (6, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">sterilissimarum (48)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">genera (6, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">gentium (50)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">desertas (6, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">disertis (52)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">magis (6, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">mangno (53)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">tuta <hi rend="italic">itinera</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>(6, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (53)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">ducibus (6, 12)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">duobus (53)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table"><hi rend="italic">ad</hi> abditos (7, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>.  (57)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">silvestri (7, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">ilvestri (57)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">vellere vestes (7, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">velle (58)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">ne (7, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">me (62)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">vincere (7, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">incedere (62)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">accedebat (8, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">accidebant (66)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">laminis (8, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">laminibus (67)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">insigni numero iuventutis (8, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">in singnum iuventutis (70)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">siti (8, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">terram (72)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">inciperet (9, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">videretur (74)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">desertis <hi rend="italic">locis</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>(9, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (77)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">elleboro (9, 12)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">ebore (80)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">armentorum (10, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">arietum (87)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">in equis (10, 10-11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">ne quis (87)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">elephantis (10, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">elefantibus (88)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">ferramenta (11, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">frammenta (89)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">plerosque (11, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">plectosque (90)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">animadversurum (11, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">animaversi rerum (93)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">oppidum (12, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">opida (98)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">pervenimus (12, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">venimus (98)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">demostrarent (12, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">demostrassent (101)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">deici (12, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">deieci (102)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">exhiberentur (12, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">exirent (103)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">visu (12, 13)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">viso (105)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">conspecta est (13, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">aspectu (105)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">mitti (13, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">inciti (108)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">proderat (14, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">proderet (110)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">iter fecissemus (14, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">interfecissemus (112)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">itinerum duces  (14, 9-10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">in numerum ductos (114-115)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">latum (15, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">locum (123)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">extrinsecus (16, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">exercitus (127)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">ignes (16, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">ingne (127)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">erectis <hi rend="italic">caudarum</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>aculeis (16, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (129)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">quae res <hi rend="italic">nos prope</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>(17, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om. </hi>(136)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">erecta (18, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">electa (141)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">servis (18, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">suis (143)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">apri (19, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">aliqui (151)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">subito <hi rend="italic">impetu</hi> (20, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (158)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">tardatur (20, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">tradatur (158)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">inutiles (21, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">milites (159)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">pestes (21, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">testes (161)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">mures (21, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">muros (161)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">vulnerata (21, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">vulnera (162)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">superabant (21, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">stabant (165)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">perniciem (21, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">premictere (166)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">extrahebant (22, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">inferebant (166)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">confringi (22, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">confringere (170)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">pro factis (22, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">perfectis (171)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">adversis (22,8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">adversus (172)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">nosse (24, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">noscere (178)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">incerta (24, 4-5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">interogata (179)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">sciscitans (24, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">suscitans (181)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">perscrutari (28, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">perscruptavi (202)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">pabulatores (30, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">tabulatores (210)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">caperemus (30, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">acciperemus (211)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">Thessalici (30, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">Fessalicis(212)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">bestiarum (31, 1) </p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">belliator (215)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">pilosos <hi rend="italic">in modum ferarum toto corpore</hi> (32, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>.  (223)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">nemora (33, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">memoria (226)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">primum (35, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">primam (233)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">admodum (36, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">ad modus (240)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">antrum (36, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">antra (242)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">Macedoniam (37, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">Macedonia (246)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">possem (37, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">posset (247)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">nossent (38, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">noscerent (251)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">responderunt (38, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">respondent (251)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">posset <hi rend="italic">mihi </hi>contingere (38, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (254)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table"><hi rend="italic">eos</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>mulcens (39, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om. </hi>(256)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">mulcens (39, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">muloens (256)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">commiscere (40, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">commictere (262)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">robore (40, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">roboris (267)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">a nobis (41, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (271)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">et (41, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">sunt (274)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">statura (41, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">stature (275)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">altior (41, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">acue (275)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">astantibus (42, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">actantibus (280)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">exspectabat <hi rend="italic">sacerdos</hi> [ille sacerdos E] (43, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (282)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">vellebam (43, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">volebam (287)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">circumastantibus (43, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">curantibus (288)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">pedum (44, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">pedes (289)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">centum <hi rend="italic">erant</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>(44, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (289)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">affirmabat (44, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">iurabat (290)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-3">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">de numinum suorum statu timentes (44, 6-7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">demonum suorum statui intentes (293)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">commilitones (45, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">commilites (301)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">in (46, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">inde (305)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">haec (46, 9)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">hoc (309)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">constitimus (47, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi >consacravimus (315)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">consulens (48, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">consummens (316)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">primum (48, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">prime (317)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">percusso (48, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">precuxi (317)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">scelus (48, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">zelum (320)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">aeger (49, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">egit (322)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">amicos (49, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">amicis (323)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">lucum (50, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">vicum (331)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">exitum (50, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">excitura (332)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">habiture (50, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">habitare (332)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">exitu (50, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">exercitu (336)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">scisciteris (51, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">susciteris (339)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">luci (51, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">loci (339)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">Porum (51, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">Poro (341)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table"><hi rend="italic">habentes </hi>in collo (53, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (349)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">inter<hi rend="CharOverride-2"> </hi><hi rend="italic">se</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>(54, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (353)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">omnium <hi rend="italic">gentium</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>(58, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (355)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">deducebant (58, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">deduxerunt (359)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">feras (58, 7)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">terras (359)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">eminebant (58, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">emeciebant (360)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table">mortalibus <hi rend="italic">esset</hi><hi rend="CharOverride-2"> </hi>(60, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (369)</p>
						</cell>
					</row>
				
			</table><p rend="text">Sono pochi i casi in cui le innovazioni potrebbero essere ricondotte a successivi rifacimenti del testo e non ad errori di lettura ereditati dalla tradizione o commessi dallo stesso Boccaccio:</p><p rend="caption_table ParaOverride-1">Tabella D</p><table rend="Nessuno-stile-tabella" xml:id="table004">
				<!--<colgroup>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-11">--><!--</col>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-11">--><!--</col>-->
				<!--</colgroup>-->
				
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top">
							<p rend="table"><hi rend="italic">Epistola</hi> (<hi rend="italic">Fam</hi>. I II III IV)+D+E</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-2">
							<p rend="table">ZL</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table">cupiens (9, 12)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2 _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table">volens (80)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table">ullum pecus haurire (10, 1)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">nullum aliter exaurire (81)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table">vehebant (10, 4)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">gerebant (83)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table">amnem (12, 12)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">flumen (104)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table">postera diem (15, 6)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">post tertiam diem (119)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table">petierunt (18, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">quasi erunt (137-138)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table">deinde contione (22, 8)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">iussu (172)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table">innumeri (41, 2)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">nimium (270)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table">nigro (41, 11)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">mangno (285)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table">tam multos (46, 10)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table"><hi >tantos milites (309)</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (50, 3)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">cuius <hi rend="italic">consilio </hi>percussoris (331)</p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table"><hi rend="italic">om</hi>. (50, 5)</p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table">dixit <hi rend="italic">mihi</hi> (333)</p>
						</cell>
					</row>
				
			</table><p rend="text">Da ulteriori indagini sulla circolazione di sezioni estratte dal <hi rend="italic">Pantheon</hi> in codici miscellanei si potrebbero ricavare dati utili per definire con maggior precisione le coordinate spazio-temporali dell’operazione di copia attuata da Boccaccio per l’allestimento della prima sezione dello Zibaldone Laurenziano. In vista di uno lavoro di questo tipo si offre a seguire una trascrizione interpretativa dell’<hi rend="italic">Epistola</hi> secondo ZL in cui è stata conservata la fisionomia del testo copiato da Boccaccio, compresi gli errori di copia. Per la trascrizione ho utilizzato i seguenti criteri. Il testo è riportato al centro della pagina con indicazione del numero delle righe nel margine sinistro e la successione dei fogli interessati nel margine destro, segnalando il cambio di foglio con la barretta verticale (|) internamente al testo. Le citazioni letterali e i discorsi diretti sono riportati tra virgolette basse. Le lacune corrispondenti a spazi bianchi nel codice sono segnalate con tre asterischi. Nella trascrizione ho rispettano le peculiarità grafiche del manoscritto<hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><hi xml:id="footnote-163-backlink"><ref target="06.html#footnote-163">18</ref></hi></hi> limitandomi a distinguere <hi rend="italic">u</hi> e <hi rend="italic">v</hi>, trascrivere <hi rend="italic">j </hi>con <hi rend="italic">i</hi>, normalizzare l’uso della punteggiatura (che si limita all’uso del punto e del segno di paragrafo) e delle maiuscole. I numerali sono stati trascritti in maiuscolo omettendo i punti che precedono e seguono la stringa. Ho sciolto tutte le abbreviazioni: per quanto riguarda l’oscillazione tra le forme <hi rend="italic">nb</hi>(-<hi rend="italic">p</hi>)/<hi rend="italic">mb</hi>(-<hi rend="italic">p</hi>) si è deciso di rendere sempre con <hi rend="italic">m</hi> la nasale abbreviata davanti a <hi rend="italic">p</hi>, <hi rend="italic">b</hi> e anche davanti a <hi rend="italic">m </hi>e<hi rend="italic"> n</hi>, eccetto i casi in cui risulta rappresentata da <hi rend="italic">n</hi> in forme attestate nel testo. Ricorro al corsivo in tutti i casi in cui la trascrizione risulta incerta. In apparato vengono segnalati gli interventi attuati da Boccaccio all’interno del testo (aggiunte, espunzioni, cancellature). Nelle note di commento si dà conto degli errori di ZL e dei casi in cui il testo copiato da Boccaccio presenta varianti adiafore e lezioni peggiorative dalle quali risulta comunque possibile ricavare un senso. Ricorro alla sigla E per indicare l’accordo dei codici dell’ultima redazione del <hi rend="italic">Pantheon</hi> che ho considerato in questo lavoro, mentre con <hi rend="italic">Epistola</hi> si indica il testo della vulgata secondo l’edizione critica di Walther Boer. </p><p rend="table ParaOverride-2">Semper memor tui, humane<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-162-backlink"><ref target="06.html#footnote-162">19</ref></hi></hi> precepor<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-161-backlink"><ref target="06.html#footnote-161">20</ref></hi></hi>, etiam inter dubia bellorum nostrorum pericula, o mangne <lb/>Aristotiles tanquam mater sororesque mee apud me aceptissime, quoniam te deditum phylosophyie <lb/>noveram, scribendum tibi putavi de regionibus Indie ac<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-160-backlink"><ref target="06.html#footnote-160">21</ref></hi></hi> detestandis diversisque serpentium et <lb/>hominum ferarumque generibus, ut aliquid per novarum rerum congnitionem studio et ingenio tuo <lb/>possit accedere. Quamquam in te consumata prudentia ratioque doctrine adiutorium non expostulet <lb/>que a te et tuis seculis et temporibus a ffuturis<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-159-backlink"><ref target="06.html#footnote-159">22</ref></hi></hi> conveniant, tam ut mea gesta con|gnoscens<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-158-backlink"><ref target="06.html#footnote-158">23</ref></hi></hi> que <lb/>diligis ut ne quid inusitatum haberes, ea que in India vidi coartantia me meosque per summos <lb/>labores atque pericula Macedonum scribenda tibi putavi. Et enim dingna sunt memoria singula <lb/>atque multis modis coacervata quem adm<hi rend="italic">odum</hi> spexi<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-157-backlink"><ref target="06.html#footnote-157">24</ref></hi></hi>: non crediderunt<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-156-backlink"><ref target="06.html#footnote-156">25</ref></hi></hi> quidam esse terre tot <lb/>prodigia nisi subiecta meis oculis ipse prius cunta ponderavissem. Miranda est terra quantum aut <lb/>bonarum rerum parens aut malarum contemplatrix existens et pariens publica ferarum ac fructuum <lb/>metallorumque atque animalium genera. Que si omnia licet intueri homini, vix enumeranda<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-155-backlink"><ref target="06.html#footnote-155">26</ref></hi></hi> <lb/>nomina tot varietatis rerum mirifica ego ipse non crediderim. Sed ego de hiis que prius congnovi <lb/>eloquar operam daturus, ne aut fabule aut turbis mendace<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-154-backlink"><ref target="06.html#footnote-154">27</ref></hi></hi> relator efficiar. Tu etiam naturam animi <lb/>mei, com fueris mihi preceptor, non ingnoras. Et nunc spero quod congnoscis<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-153-backlink"><ref target="06.html#footnote-153">28</ref></hi></hi> nicil me tamquam <lb/>cautentem<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-152-backlink"><ref target="06.html#footnote-152">29</ref></hi></hi> iactatemque gloriam nostre militie asserere. Que utinam minus fuissent laboriosa nobis <lb/>nec tot rerum experimenta necesse esset congnoscere. Ego gratias ago Macedonie iuvenum virtuti <lb/>mirificoque<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-151-backlink"><ref target="06.html#footnote-151">30</ref></hi></hi> exercitui nostro quia in ea patientia perseveraverunt ut Rex Regum appellarer. Quo <lb/>tibi meo titulo misso letari, karissime preceptor, si dubito, delinquo et a mea tuam<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-150-backlink"><ref target="06.html#footnote-150">31</ref></hi></hi> pietate aberro <lb/>si<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-149-backlink"><ref target="06.html#footnote-149">32</ref></hi></hi> tibi aliter quam Olympiadi matri mee sororibusque meis de singulis rengni mei commodis <lb/>scribam, que tibi et illis com<hi rend="italic">un</hi>ia esse arbitror, idque ubi feceris, parum de nobis simpliciter iudicare <lb/>videberis. Prioribus licteris singnificaveram tibi de solis luneque eclipsi et de constantia syderum <lb/>aerisque indiciis, que non sine mangna cura ordinata tibi misi et has novas nunc implicaturus <lb/>ystorias omnia cartis commendabo, que cum releges cito<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-148-backlink"><ref target="06.html#footnote-148">33</ref></hi></hi> esse talia que cura Alexandri tui <lb/>complecti decurat<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-147-backlink"><ref target="06.html#footnote-147">34</ref></hi></hi>. </p><p rend="table ParaOverride-2">Mense Maio regem Persarum Dario Gangen amnem mirato<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-146-backlink"><ref target="06.html#footnote-146">35</ref></hi></hi>, acceptam in conditione eius <lb/>regionem, ordinarios imperatores<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-145-backlink"><ref target="06.html#footnote-145">36</ref></hi></hi> ducesque nostros preposuimus orientis provinciis, multis <lb/>operibus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-144-backlink"><ref target="06.html#footnote-144">37</ref></hi></hi> regalibus ditatos, ut in priori epistula singnificarem<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-143-backlink"><ref target="06.html#footnote-143">38</ref></hi></hi> tibi et nunc, ne sim scribendi <lb/>multiplex, priora facta iam precongnita pretereo. </p><p rend="table ParaOverride-2">Mense Iulio deficiente India ad Fassiacem urbem pervenimus, ubi mira celeritate Porro rege <lb/>devicto, potiti ingentibus divitiis regia gaza repleti sumus. Sed ut congoscas ea quoniam mihi <lb/>memorianda<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-142-backlink"><ref target="06.html#footnote-142">39</ref></hi></hi> esse videbantur, quendam que non novi quia memorabile fuit, equum est mihi <lb/>describere de innumerabili exercitu eius in quo fuere preter peditum copias XVI<hi rend="CharOverride-1">M</hi> equitum, <lb/>octingente quadrige omnes falcate, ubi nos captis eius elefant<hi rend="italic">i</hi>s IIII<hi rend="CharOverride-1">C</hi>, quibus subponitis<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-141-backlink"><ref target="06.html#footnote-141">40</ref></hi></hi> armatis et <lb/>iaculatoribus, turres gestaverant, ipsam urbem regiam Pori domumque armis invasimus in qua <lb/>columnas aureas solidasque ingenti grossitudine et altitudine cum suis capitibus admodum XL <lb/>enuntiavimus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-140-backlink"><ref target="06.html#footnote-140">41</ref></hi></hi> auratasque<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-139-backlink"><ref target="06.html#footnote-139">42</ref></hi></hi> parietes lanmiarum<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-138-backlink"><ref target="06.html#footnote-138">43</ref></hi></hi> aurearum digitalium grossitudine trustatas<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-137-backlink"><ref target="06.html#footnote-137">44</ref></hi></hi>. <lb/>Quos cum extimare velim dum ipsis locis intercido. Vineam quoque solidam ex auro argentoque <lb/>inter columnas pendentem miratus sum, in qua folia aurea fuerunt racemique criocalini<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-136-backlink"><ref target="06.html#footnote-136">45</ref></hi></hi> et lingnis <lb/>interponitis distinguentibus smaragdis. Talami quoque cubilia omnia margaritis et <hi rend="italic">un</hi>ionibus et <lb/>carbunculis exornata erant, fores aburnee<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-135-backlink"><ref target="06.html#footnote-135">46</ref></hi></hi> miri candoris, ebenina loquearia<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-134-backlink"><ref target="06.html#footnote-134">47</ref></hi></hi> nitebant et <lb/>testitudinibus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-133-backlink"><ref target="06.html#footnote-133">48</ref></hi></hi> cupressi quibus lavari insingni loco et in balnearibus erant soliti. Auree quoque <lb/>solideque cum cratheribus aureis et inumerum thesaurum. Fores domus et parietes ornabat<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-132-backlink"><ref target="06.html#footnote-132">49</ref></hi></hi> et <lb/>innumerabilia genera et variis coloribus oberrabant inter aureas plantas unguibus rostrisque <lb/>inauratis cum inauribus torquibusque, margaritas et uniones gerentia vasa. Inveni multas gemmas, <lb/>cristallos et electrina potatori<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-131-backlink"><ref target="06.html#footnote-131">50</ref></hi></hi> et sextatoria<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-130-backlink"><ref target="06.html#footnote-130">51</ref></hi></hi> et alia multa aurea invenimus et rosa<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-129-backlink"><ref target="06.html#footnote-129">52</ref></hi></hi> argentea. </p><p rend="table ParaOverride-2">Quibus in potestate redactis persecutus Porum interiorem Yndiam perspicere cupiens cum <lb/>universos ad Caspias portas pervenimus ubi cum sterilissimarum<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-128-backlink"><ref target="06.html#footnote-128">53</ref></hi></hi> regionum amirarer felicitates, <lb/>quodam gaudio elatus dingna congnoverant loca, quamquam mihi predixerant regionis eius <lb/>homines ne serpentes et rapida f<hi rend="italic">e</hi>rarum gentium<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-127-backlink"><ref target="06.html#footnote-127">54</ref></hi></hi> incideremus que plurima in hiis vallibus et <lb/>campis et silvisque ac montibus habitabant nemorum sassorumque latebris occultata. Sed ego, ut <lb/>fugientem ex proelio Porum primum assequerer, ante quam in disertis<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-126-backlink"><ref target="06.html#footnote-126">55</ref></hi></hi> habitaret terrarum <lb/>solitudines | compendiosa mangno quam tuta *** eligerem<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-125-backlink"><ref target="06.html#footnote-125">56</ref></hi></hi> malui. Acceptis igitur duobus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-124-backlink"><ref target="06.html#footnote-124">57</ref></hi></hi> ex <lb/>illius terre CL qui brevitatis iter noverant, mense Augusto per fruentes sole arenas et egentia <lb/>humoris loca profectus sum, pollicitus hiis ducibus premia qui nos periti regionum ducebant per <lb/>ingnota Indie loca, si me cum incolumi exercitu perduxissent in hac Triacem provinciam Indie <lb/>penitusque remotos abditos Seres, que gens foliis arborum decerpendo, laniginem<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-123-backlink"><ref target="06.html#footnote-123">58</ref></hi></hi> ex ilvestri<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-122-backlink"><ref target="06.html#footnote-122">59</ref></hi></hi> <lb/>velle<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-121-backlink"><ref target="06.html#footnote-121">60</ref></hi></hi> detexerant. Sed illi duces maiorem hosti quam mihi favorem accommodantes efficere nobis <lb/>volebant pergebantque, ut nos in exitiabilia serpentium et rapida ferarum bestiarumque genera ut <lb/>puta ingnotos regionum inducerent, que illos cogitasse ex ipsis patebat experimentis. Tunc ego <lb/>cernens ex parte mea id accidisse, quia utilia consilia spreveram amicorum pariter et Caspiorum <lb/>hominum qui dixerant mihi, me ita<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-120-backlink"><ref target="06.html#footnote-120">61</ref></hi></hi> incedere festinarem, ut nullo dolo mihi interveniente adecta <lb/>esset victoria, inperavi militibus omnibus, ut armis induti agmen sequerentur, propterea scilicet <lb/>quoniam, cum aurem<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-119-backlink"><ref target="06.html#footnote-119">62</ref></hi></hi> ex rapina margaritarumque non parvam secum predam veherent, timendum <lb/>esset, ne oculti hostes sua ablaturi victoribus nobis insidiarentur. Et sane miles ita erat <lb/>locuplectatus, ut vix fere pondus auri posset, accidebatque<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-118-backlink"><ref target="06.html#footnote-118">63</ref></hi></hi> armorum non parva gravitas, quia ego <lb/>omnia aureis incluseram laminibus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-117-backlink"><ref target="06.html#footnote-117">64</ref></hi></hi>. Ita ut totum agmen meo auro veluti sydere aut fulgore clarum <lb/>splenderet radiantibus insingnibus armis que sequebantur cum singnibus et vexillis. Eratque inter <lb/>varietates spectaculum in conspiciendo talem exercitum, quia ordinatum<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-116-backlink"><ref target="06.html#footnote-116">65</ref></hi></hi> pariter ac viribus inter <lb/>ceteras gentes prominebant. Ego certe respiciens felicitatem meam in singnum iuventutis immenso <lb/>reficiebar gaudio. <hi >Sed ut aliquid plerumque in secundis rebus que fortuna</hi><hi > obstriperet</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-115-backlink"><ref target="06.html#footnote-115">66</ref></hi></hi><hi >, accidit <lb/>nobis terram</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-114-backlink"><ref target="06.html#footnote-114">67</ref></hi></hi><hi > laborare. Quam cum vix iam sustineremus</hi><hi >, miles nomine Zenonis invenctam mihi <lb/>in lapide concavo aquam galea aurea protulit ipse sitiens</hi><hi >, magis anime mee quam vite sue <lb/>consulebat. </hi>Quam ego vocato exercitu palam efudi, ne me bibente magis miles sitire videretur<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-113-backlink"><ref target="06.html#footnote-113">68</ref></hi></hi>, <lb/>conlaudansque Zeni militis erga me benivolentiam dingnis cum muneribus ornavi. Que res cum <lb/>animo equiorem fecisset exercitum, ceptum iter institui.</p><p rend="table ParaOverride-2">Nec longe mihi in desertis flumen apparuit cuius ripas pedum LX arundo vestiebat, pignorum <lb/>abiectumque robore mira grossitudine, quia inde<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-112-backlink"><ref target="06.html#footnote-112">69</ref></hi></hi> materia ad constituenda hedificia incole utebantur. Cum ego, quia quadrupedia exercitus sitiebant, iussi continuo castra poni a metatoribus. <lb/>Que dum ponuntur, ego ipse sitim levare volens<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-111-backlink"><ref target="06.html#footnote-111">70</ref></hi></hi> ebore<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-110-backlink"><ref target="06.html#footnote-110">71</ref></hi></hi> amariorem fluminis aquam gustavi, quam <lb/>neque homo bibere neque nullum aliter exaurire<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-109-backlink"><ref target="06.html#footnote-109">72</ref></hi></hi> sine tormento potuit. Angebar autem pro mutis <lb/>magis animalibus quam pro nostra necessitate, durabiliorem hominem cunctis in rebus <lb/>recongnoscens quam pecudem, quippe qui aurum gerebant<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-108-backlink"><ref target="06.html#footnote-108">73</ref></hi></hi> elyfantes ingentis mangnitudinis <lb/>admodum mile, quadringente falcate quadrige equorum omnes, bigame vero MCC, equitum turme, <lb/>CCLXX milia, peditum mulorum castrensium sub armis duo milia ad sarcinas militum vehendas <lb/>circiter, duo milia camellorum DM somanorum<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-107-backlink"><ref target="06.html#footnote-107">74</ref></hi></hi> que et bouum, duo M qui frumenta vehebant, <lb/>arietum vero ad usum carnis<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-106-backlink"><ref target="06.html#footnote-106">75</ref></hi></hi> cotidiane ingens numerus sequebatur. Ceterum ne quis mulis et <lb/>cammellis et elefantibus aurea quoque frena luxus non parum nobis permiserat victoriarum <lb/>continere poterant. Milites quoque nunc frammenta<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-105-backlink"><ref target="06.html#footnote-105">76</ref></hi></hi> lambendo, nunc quoquem oleum gustando <lb/>diram aliquo modo differre sitim vel auferre cognabantur. Vidimus etiam plectosque<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-104-backlink"><ref target="06.html#footnote-104">77</ref></hi></hi> pudore <lb/>amisso suam ipsosque urinam vexatos ultimis necessitatibus aurientes. Que res dupliciter me torsit. <lb/>Primo de statu exercitus magis quam de proprio meo sollicitus sui periculo, iussi tamen, ut armati <lb/>sequerentur agmen, legem dixi me in eum animaversi rerum<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-103-backlink"><ref target="06.html#footnote-103">78</ref></hi></hi> qui non legiptimis iudiciis insignibus <lb/>armis in acie deprehensus esset. Quod ipsi quoque mirabantur, quid ita, ut ubi nullus hostis apparet, <lb/>necesse esset eos armatos in tanta siti ingredi. Sed ego sciebam bestiosa serpentuosaque<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-102-backlink"><ref target="06.html#footnote-102">79</ref></hi></hi> loca <lb/>nobis inter esse, ne opposito periculo frangeremur ac ne inprudentes circumveniremur nec <lb/>inoppinato periculo feriremur. </p><p rend="table ParaOverride-2">Ripam igitur fluminis sequentes ab ora diei ottava ad opida venimus quod in medio amne insula ex hiis arundinibus quas paulo ante descrissimus, erat hedificatum, paucos Indorum seminudos ibi <lb/>notavimus homines, qui visis nobis continuo intra tectorum suorum culmina delituerunt. Quorum <lb/>ego presentiam videre desiderans, ut dulcem in ingnaris nobis | aquam demostrassent, aparente <lb/>nulla aqua paucas deieci in civitatem sagiptas<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-101-backlink"><ref target="06.html#footnote-101">80</ref></hi></hi>, ut si voluntate sua nollet<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-100-backlink"><ref target="06.html#footnote-100">81</ref></hi></hi> procedere, tamen motu <lb/>belli exirent.<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-099-backlink"><ref target="06.html#footnote-099">82</ref></hi></hi> Tanto magis illis cuntis propter timorem abditis, diu nemine apparente ex illis <lb/>duocentum milites de Macedonibus levibus armis misi per flumen<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-098-backlink"><ref target="06.html#footnote-098">83</ref></hi></hi> nataturos. Iamque quartam <lb/>partem fluminis nataver<hi rend="italic">a</hi>nt, cum orrenda res viso nobis subito aspectu<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-097-backlink"><ref target="06.html#footnote-097">84</ref></hi></hi>, com maiores elefantorum <lb/>corporibus ypotomi, scilicet qui inter profundos aquarum viverent, gurgite raptosque in vertice <lb/>milites crudeles, pera cuntis flentibus qui vos<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-096-backlink"><ref target="06.html#footnote-096">85</ref></hi></hi> in Yndia deducebant iubeo ex hiis CL in flumine <lb/>inciti<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-095-backlink"><ref target="06.html#footnote-095">86</ref></hi></hi>. Quibus propulsis natantibus que invicti rursum ypotomi dingnos iuxta pena affecerunt, ubi <lb/>cum apparerent, veluti formice efferbuere. Et dum noctu aquarum prodigus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-094-backlink"><ref target="06.html#footnote-094">87</ref></hi></hi> bella geremus, iussum <lb/>dato singno bucine ad iter milites actari<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-093-backlink"><ref target="06.html#footnote-093">88</ref></hi></hi> precepi<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-092-backlink"><ref target="06.html#footnote-092">89</ref></hi></hi>. Quid enim manere in tali sitientibus proderet <lb/>loco?</p><p rend="table ParaOverride-2">Igitur ab ora diei X cum ad horam XI interfecissemus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-091-backlink"><ref target="06.html#footnote-091">90</ref></hi></hi>, vidimus homines per medium amnem <lb/>factis ex arundine rotundis naviculis pretervehi. Quos cum dulces aquas percuntaremur sua lingua ubi inveniri possint, dixerunt ingens nos stangnum dulcissime aque inventuros, quo et ipsi nos L i<hi rend="italic">n</hi> <lb/>n<hi rend="italic">umer</hi>um<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-090-backlink"><ref target="06.html#footnote-090">91</ref></hi></hi> ductos erant deducturi. Et quoniam facta sunt tot instantia perpetim mala, nocte tota <lb/>ambulavimus et siti et honere armorum confecti. Quibus necessitatibus illa quoque adiciebantur <lb/>incommoda, quia tota nocte incursantibus leonibus u<hi rend="italic">r</hi>cisque, tygribus pardisque ac lenicibus pariter <lb/>resistebamus, etiam genera ferarum promiscua nobis in silvis occurrebant. Tandem ad oram circiter <lb/>octavam post tertiam diem<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-089-backlink"><ref target="06.html#footnote-089">92</ref></hi></hi>, cum iam pene siti defecissemus, ad predictum nobis stangnum <lb/>pervenimus quod erat arundinibus coronatum et vetustissima circumdatum habundantique silva, <lb/>mille passum habentem. Cum ergo dulci aqua potata gaudio repleti sunt et pecora cum exercitu <lb/>referta sunt mox autem cum lapsa quadrupedia multum refecissem, castra in longum per stadia <lb/>XXII totidem in locum collocari precepi. Quibus crinetus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-088-backlink"><ref target="06.html#footnote-088">93</ref></hi></hi> erectis iubeo cedi nemus, ut facilior <lb/>aquatoribus accessus esset ad stangnum, quia unicum in illis regionibus erat. Igitur ipsa tentoria <lb/>gerebant impedimenta, et elefanti in media castrorum parte colocabantur, ut aptius se continere <lb/>possent, si quis nociturus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-087-backlink"><ref target="06.html#footnote-087">94</ref></hi></hi> casus oriretur pavor nec tumultusque aliquis novus, cumque iam MD <lb/>exercitus essent ingne<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-086-backlink"><ref target="06.html#footnote-086">95</ref></hi></hi> sufficiente silva quantum voluimus.</p><p rend="table ParaOverride-2">Deinde testante bucina cibum ego ipse accepi et militibus capere imperavi accensis lampadibus <lb/>aureis ad modum duobus milibus, cum ad primos lune radiantis ortus subito erectis aculeis a <lb/>pascualibus campis Indie scorpiones propter consuetam potandam aquationem ad castra nostra <lb/>confluxere, tumultus erat in nobis ansius per talibus nocumentis. Hec prodigia secuta est immensa <lb/>cerastorum multitudo serpentium variis distinta coloribus inspiciebatur, nam quedam rubentibus <lb/>scami<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-085-backlink"><ref target="06.html#footnote-085">96</ref></hi></hi> erant, quedam auro consimiles et quedam candidi coloris sibilabant tota legio serpentium <lb/>non parvum inferentes nobis metum; sed nos frontes castrorum densabamus clipeis et in manibus <lb/>nostris longas habebamus astas, quarum acutissimas spicudis<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-084-backlink"><ref target="06.html#footnote-084">97</ref></hi></hi> malas pestes configebamus et <lb/>ingnibus plures aliquando necabamus. Que res duas oras mangno opere sollicitos tenuit. Potata <lb/>aqua, minores serpentes abire ceperunt, maiores cum ingenti gaudio nostro latebras suas quasi <lb/>erunt<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-083-backlink"><ref target="06.html#footnote-083">98</ref></hi></hi>, cum ad horam noctis tertiam aliquam nobis requiem sperantibus venissemus binorum <lb/>terminorumque capitum cristati serpentes ad colunnarum Yndi grossitudinem et aliquantulum <lb/>maiores, ad potandam aquam ex vicinis montium speluncis processere oribus scanisque<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-082-backlink"><ref target="06.html#footnote-082">99</ref></hi></hi> suis <lb/>humum adtergentes; quorum pectora electa<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-081-backlink"><ref target="06.html#footnote-081">100</ref></hi></hi> cum trifulos<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-080-backlink"><ref target="06.html#footnote-080">101</ref></hi></hi> linguis fauces exercebant <lb/>scintillantibus veneno oculis alitus quoque erat pestifer. Cum hiis que hora non anplius una <lb/>bellavimus XXX suis<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-079-backlink"><ref target="06.html#footnote-079">102</ref></hi></hi> et XXX nostris militibus tunc amissis. <hi >Orabam Macedones, ne adversis <lb/>casibus</hi><hi > cederent neve deficerent animo in periculis, quamquam et ipsorum est dura patientia. <lb/></hi>Omnes ipsi se efficiebant operi. Post serpentes illos cancri immodice multitudinis<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-078-backlink"><ref target="06.html#footnote-078">103</ref></hi></hi>, <lb/>corcodrillorum pedibus contempti ad castra venerunt que prodigia | testudinata et tor<hi rend="italic">c</hi>ata ferrum <lb/>respuerunt, multa tantum ignibus usti sunt alia se in istangnum iecerunt.</p><p rend="table ParaOverride-2">Iam nos vigiliis inquietos quinta noctis hora buccina amonebat quiescendum. Sed affuere albi <lb/>leones taurorum comparandi multitudini: com ingenti murmure concussis cervicibus, stantibus alte <lb/>iubis eorum qui ad modum fluminum in nos impetum fecerunt sed exceptis nostris venabulis ruunt. <lb/>Tantus repentinus oriebatur tumultus cumulante sera<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-077-backlink"><ref target="06.html#footnote-077">104</ref></hi></hi> nocte, nec minus aliqui ingentis forme <lb/>aderant nobis, horrentibus metuendi aderant etiam misti maculosi lynces cum tygrybus et <lb/>orribilibus panteris, miscebantur proelia tunc nulli iam pesti comparanda. <hi >Sed et vespertilionum vis <lb/>ingens colunbins</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-076-backlink"><ref target="06.html#footnote-076">105</ref></hi></hi><hi > corporibus equalium in ora vultusque nostros fiebant</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-075-backlink"><ref target="06.html#footnote-075">106</ref></hi></hi><hi >,</hi><hi > habentes dentes in <lb/>morem hominum quibus membra militum violabant.</hi></p><p rend="table ParaOverride-2">Una preterea novi generis bestia maior elefante apparuit, tribus armata in fronte sua cornibus, quam <lb/>Indi appellant tirannum sunt equo similes caput gerentes atris coloris. Hec bestia potata aqua <lb/>intuens, castra in nos subito se dedit nec a nobis ingnibus compositis tradatur<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-074-backlink"><ref target="06.html#footnote-074">107</ref></hi></hi> ardoribus. Ad quam <lb/>substinendam cum opposuissem manum Macedonum, XXIIII occidit, LV calcatos milites<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-073-backlink"><ref target="06.html#footnote-073">108</ref></hi></hi> fecit <lb/>vixque ipsis militum defixa venabulis extinta est.</p><p rend="table ParaOverride-2">Ante lucanum deinde tempus a celo testes venere muros<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-072-backlink"><ref target="06.html#footnote-072">109</ref></hi></hi> yndici et in castra pergebant, vulpibus <lb/>similes, quorum morsu vulnera<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-071-backlink"><ref target="06.html#footnote-071">110</ref></hi></hi> quadrupedia statim expirabant, hominibus iam morsus eorum <lb/>non usque ad interitum noscebant.</p><p rend="table ParaOverride-2">Appropinquante autem luce vincti corcoes<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-070-backlink"><ref target="06.html#footnote-070">111</ref></hi></hi> venere aves scilicet vulturibus similes, corporis <lb/>humanitate terribiles stabant i<hi rend="italic">nume</hi>ros colore fulvos pedibusque nigri<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-069-backlink"><ref target="06.html#footnote-069">112</ref></hi></hi>. Totam stangni <lb/>compleverunt ripam nullam permictere<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-068-backlink"><ref target="06.html#footnote-068">113</ref></hi></hi> inferentes sed solitos pisces cum unguibus inferebant<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-067-backlink"><ref target="06.html#footnote-067">114</ref></hi></hi> <lb/>consumebantque. Quas nos aves neque fugare neque abigere poteramus de conspectu nostro. Cum <lb/>ego locorum danonibiatores<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-066-backlink"><ref target="06.html#footnote-066">115</ref></hi></hi> viros inditos<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-065-backlink"><ref target="06.html#footnote-065">116</ref></hi></hi> qui nos ad insidias mortis semper deducebant, <lb/>pessime meritos, crudeliter puniri iussi ibique relinqui ut nocte vivi spirantesque a serpentibus <lb/>consumi possent sic ipsis nos consumere voluerunt. Manus quoque eorum confringere imperavi, ut <lb/>merito perfectis<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-064-backlink"><ref target="06.html#footnote-064">117</ref></hi></hi> suis uterentur supliciis.</p><p rend="table ParaOverride-2">Hic habito iussu<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-063-backlink"><ref target="06.html#footnote-063">118</ref></hi></hi>, ut fortes milites essent neve adversus ut femine casibus cederent, castra per <lb/>conventum et bucinarum<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-062-backlink"><ref target="06.html#footnote-062">119</ref></hi></hi> repente amovimus. Relictis igitur periculosissimis locis, initum<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-061-backlink"><ref target="06.html#footnote-061">120</ref></hi></hi> vix <lb/>tandem calcavimus iter et ad incolas Bactrianorum auro divitiisque oppulentos pervenimus, <lb/>benignisque excepti commeatibus, imperavi castra per XX dies paxare otio facto. Mox dierum <lb/>III itinere pervenimus ubi cum collecto Porus consederat exercitu proprie se dare dedicationi<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-060-backlink"><ref target="06.html#footnote-060">121</ref></hi></hi> <lb/>magis quam proelio ratus nam et cummeatus nobis Porus palam non sic hostis dedit sed potestatem, <lb/>cupidusque me noscere milites meos subinde commeantes interogabat ubi ego essem vel quid <lb/>agerem. Qui cum hic interogata<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-059-backlink"><ref target="06.html#footnote-059">122</ref></hi></hi> subiecit de me rexponderunt ipsi milites auditis eius <lb/>interogationibus omnia mihi referebant ego autem sunto meo cultu varietatis perveni<hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-058-backlink"><ref target="06.html#footnote-058">123</ref></hi></hi> in castra <lb/>venalis vini et carnis tamquam emptor, casuque Porus rex suscitans<hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-057-backlink"><ref target="06.html#footnote-057">124</ref></hi></hi> me interogabat quid faceret <lb/>Alexander aut cuius esset etatis. Quem ego diludens<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-056-backlink"><ref target="06.html#footnote-056">125</ref></hi></hi> dixi: «Dux noster Alexander tamquam homo <lb/>senior accenso ingne in tabernaculo suo se calefacit». Tunc ille gaudens, quia cum decrepito sene <lb/>esset proelium commissurus, cum esset ipse iuvenis <hi rend="italic">et</hi> elatus tumore: «Quid ergo» inquid «tamen <lb/>respicit etatem suam?» Cui ego respondi quid faceret Alexander, ignorare me cum essem miles <lb/>gregarius de exercitu Macedonum. Tunc tradidit ille mihi epistolam suam quam si regi Alexandro <lb/>darem, policitus est premium. Cui iurans dixi esse futurum, ut in manu eius littere essent perventure <lb/>reversusque in castra et antequam legerem et posquam legi epistolam, mangno risu sum dissolutus. <lb/>Cuius tibi epistole et matri mee sororibusque meis, ut superbam indingnamque barbari temeritatem <lb/>mirareris, exemplar misi.</p><p rend="table ParaOverride-2">Victis superatisque<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-055-backlink"><ref target="06.html#footnote-055">126</ref></hi></hi> hiis ita ut volebam erepta armis Poro rengna restitui. Qui, mox ut ei insperatus <lb/>honor donatus est, mihi tesauros suos manifestavit ocultos | quos esse ingnorabam, ex quibus me <lb/>et comites meos et universum ditavit exercitum factusque est amicus ex hoste mihi et Macedonibus <lb/>ad deos<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-054-backlink"><ref target="06.html#footnote-054">127</ref></hi></hi> Herculis et ad deos Liberi trophea nos deduxit. In orientis autem ultimis horis ipsorum <lb/>deorum constituta erant simulacra aurea. Que an solida essent ego scire cupiens, perforavi et id <lb/>ipsim perforatum cum viderem solida, simili metallo complevi, et Herculem meis victimis <lb/>cumplacavi.<hi rend="CharOverride-1"> </hi></p><p rend="table ParaOverride-2">Ultra deinde progressi ut memorabile aliquid cerneremus, nicil preter disertos campos silvasque et <lb/>montes vidimus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-053-backlink"><ref target="06.html#footnote-053">128</ref></hi></hi>, in quibus elefanti et serpentes esse dicebantur. Pergebamque ad mare occeanum <lb/>volens, si possem, orbem terrarum circiter navigare. Quem quia tenebrosum et periculosum mihi <lb/>incole affirmabant dicentes quod mihi Herculis et mangnorum deorum metas transire non liceret. Unde hiis pretermissis sinistram partem Yndie perscruptavi<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-052-backlink"><ref target="06.html#footnote-052">129</ref></hi></hi> constitui ne quid mihi ingnotis esset <lb/>ingnotum locis.</p><p rend="table ParaOverride-2">Erat autem quedam palus per quam dum transire temptarem, bellua novi generis serrato tergo, duo <lb/>capita habens, unum capud lune simile com pectore ypotani et alterus capud simile cocodrillo duris <lb/>dentibus munitum adeo quod capud duos milites repentino ictu occidit. <hi >Quam beluam ferreis <lb/></hi><hi >malleis vix comminuimus sed astis nostris eam non valuimus transfigere. Admirati sumus </hi><hi >diu <lb/>novitatem eius.</hi></p><p rend="table ParaOverride-2"><hi >Pervenimus inde ad silvas yndorum ultimas. Ubi dum</hi><hi > castra in longum per L stadia in locum</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-051-backlink"><ref target="06.html#footnote-051">130</ref></hi></hi><hi > <lb/>conlocavimus iuxta amnem Buemar, tabulatores</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-050-backlink"><ref target="06.html#footnote-050">131</ref></hi></hi><hi > nostri et lignatoresque omnes</hi><hi > annuçiabant ut <lb/>celerius arma acciperemus quia veniebant de silvis elefantorum </hi><hi >immensi greges super nos. Unde <lb/>imperavi ego Fessalicis militibus, ut tollerent portos et sues, quarum</hi><hi > rugitum timere bestias illas <lb/>noveramus et occurrerent elefant</hi><hi rend="italic" >iis</hi><hi > deinde alios cum</hi><hi > astis armatos milites cum bucinis subsequi <lb/>percepi pedestres vero remanere in </hi><hi >castris. Ego ipse com Poro rege et equitatu procedens video <lb/>examina belliator</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-049-backlink"><ref target="06.html#footnote-049">132</ref></hi></hi><hi > in nos </hi><hi >erectis cervicibus tendere quorum terga nigra et candida et rubicunda et <lb/>varia quedam. </hi>Hos elefantes Porus rex capi ab illis mihi ad usus bellorum posse affirmabat et facile <lb/>averti posse, si ab equitibus sues non desisterent verberari. <hi >Itaque elenfantes fugiunt et milites <lb/>insecunter DCCCCLXXX elefantes cesis eorum poplitibus occidunt</hi><hi > detractis carnibus et dentibus <lb/>insingnis et honustus preda in castra preveniri</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-048-backlink"><ref target="06.html#footnote-048">133</ref></hi></hi><hi >. </hi>Iussi tunc clipeis et loricis vallium loca <lb/>precingere, ne quid ingiurie noctu elefantorum violentia ferarumque aliarum nobis offerret. Quieta <lb/>nox fuit usque ad lucem.</p><p rend="table ParaOverride-2">Primum deinde aurore diluculo in alias Yndie regiones profecti sumus nam cum in campo patenti <lb/>mulieres virosque pilosos nudos vidimus altos IX pedum. Hos homines Yndi fanas<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-047-backlink"><ref target="06.html#footnote-047">134</ref></hi></hi> appellant, <lb/>assueti fluminibus magis quam terris illi homines errant crudo pisce tantum et aquarum austu <lb/>viventes. Quos cum audire vellemus vicinius, illi tunc mari et fluminibus se immiscere. Deinde de <lb/>illis plena hominibus invenimus memoria<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-046-backlink"><ref target="06.html#footnote-046">135</ref></hi></hi>, qui nos latescere temtabat et eiectis sagiptis fugiebant. <lb/>Nam postea deserta intrantibus nobis nicil dingnum spectaculo invenimus igitur rursus ad <lb/>occidentem singna convertimus et dum castra iuxta aquas posita fuissent et ingnes nostri accensi <lb/>venit Eorus ventus cum tanta fortitudine ventorum ut ingnes et tigiones nostros per omnia castra <lb/>portare et quadrupedia cum alis rebus combureret sarcinas nostras vix in quadam valle potuimus <lb/>conservare. <hi >Nam dum flatus </hi><hi >Euri ceciderat frigus ingnes excreverant</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-045-backlink"><ref target="06.html#footnote-045">136</ref></hi></hi><hi > immense nives immodum <lb/>vellerum mox </hi><hi >cadere ceperunt. Quarum agregationem metuens ne castra cumularentur calcare <lb/>milites nivem inveniebant</hi><hi > ut primam iniuriam pedum nives tabescerent, proderant et ingnes <lb/>aliquatenus qui nive </hi><hi >pene erant extinti. </hi>Una tamen causa res fuit salva, quia momento temporis hee <lb/>delete sunt nives imbre superveniente largo. <hi >Quem protinus atra nubes subsecuta est viseque</hi><hi > sunt <lb/>nubes ardentes de celo tamquam faces decidere, ut incendio iam per equis</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-044-backlink"><ref target="06.html#footnote-044">137</ref></hi></hi><hi > totus campus videretur <lb/>ardere. </hi>Videbantur dicere quidam ne deorum ira innos prevenisset, quia ego homo dei Herculis et <lb/>dei Liberi vestigia transgredi conatus essem. Iussique milites scissas vestes operare<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-043-backlink"><ref target="06.html#footnote-043">138</ref></hi></hi> ingnibus. <lb/>Nox serena continuo redita est nobis orantibus. Tunc ingnes nostri ex integro accenduntur. Et ego <lb/>sepultis ad modus L militibus qui inter nives perierunt, castra inde mutari imperavi. Nam et edita <lb/>celo promuntoria ad occeanum | in Ethiopia provincia vidimus ingneos quoque vidimus montes et <lb/>antra dei Liberi, quo perdendo homines immisimus, quia tertia die febribus mori dicebantur <lb/>quicumque speloncam dei Liberi intravissent. Quod fuisse manifestum mortibus eorum <lb/>probavimus, quia intrantes preter religionem et sine muneribus sani esse non poterant. Suplex oravi <lb/>ego illa numina, ut me regem totius orbis terrarum cum sublimibus tropheis triumfantem in <lb/>Macedonia<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-042-backlink"><ref target="06.html#footnote-042">139</ref></hi></hi> Olimpiadi matri mee remicterent. Quam rem frustra me petere postea congnovi, <lb/>quoniam cum sciscitarer, si quid etiam ad huc videre posset dingnum admiratione aut memoria, <lb/>omnibus Indis dicentibus nicil aliud memorabile inveniri posse in hiis locis quam quod <lb/>cognovimus, tunc diverti singna in Faciatem urbem Pori imperavi, Nocti venti flatum secutus. <hi >Dum <lb/>in itinere, sunsi agmen sub singnis me </hi><hi >ducens, duo senes nobis facti sunt obviam. </hi>Quos cum <lb/>interogarem, siquid noscerent in illa regione dingnum memorie, respondent mihi esse viam X <lb/>dierum, per quam difficile esset accessus propter penuriam aque in ultraque impedimenta, non cum <lb/>universo exercitu vellem pergere. Ceterum si comeatus XL milium hominum proponerem propter <lb/>angustias itinerum semitas et propter satis bestiosa loca, posset contingere, ut aliquod incredibile <lb/>perspicerem negotium. <hi >Tum ego hoc facto letus: «Dic</hi><hi rend="italic" >it</hi><hi >e mihi» inquio</hi><hi > «duo senes</hi>» <hi >humanitatis <lb/>lege muloens</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-041-backlink"><ref target="06.html#footnote-041">140</ref></hi></hi><hi > «quid sit istud quod tam inluxtres tam mangnificum pollicemini</hi>». <hi >Tunc unus ex <lb/>illis exillaratus blanda mea voce «Videbis</hi>» <hi >inquid «rex, quicumque</hi><hi > es, duas solis et lune arbores <lb/>Indice et Grece loquentes tibi, quarum virile lingnum est</hi><hi > solis, alterum lune femminum est, et ab <lb/>hiis que tibi istant bona vel mala evenire poteris scire». </hi>Qua re tam increduli<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-040-backlink"><ref target="06.html#footnote-040">141</ref></hi></hi> dico ego inludi me <lb/>a barbaris senibus extimans, pena eos debere inpingi et aliqua contumelia iuxi eos notari, illa <lb/>incredibilia dicens: «Ita ne inquam eo maiestas mea iam pervenit ab oriente usque ad occidentem, <lb/>ut a senibus ac decrepitis illudi me videar?». Quibus iurantibus se nicil falsi commictere, in suis <lb/>dictis experire<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-039-backlink"><ref target="06.html#footnote-039">142</ref></hi></hi> dicunt me modo posse an vera dicant, comparsum<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-038-backlink"><ref target="06.html#footnote-038">143</ref></hi></hi> in brevi et non esse unum <lb/>verbum eorum vanum, orantibus quoque amicis comitibusque meis, ne tante rei experimento <lb/>fraudaremur, XL milia hominum cum equitatu traxi, remissis in Faciatem urbem cum quibusdam <lb/>prefectis exercituque cuncto, com elefantis et aliis inpedimentis omnibus et rege relicto Poro. Mox <lb/>electo roboris<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-037-backlink"><ref target="06.html#footnote-037">144</ref></hi></hi> iuventutis admiranda visurus spectacula ducentibus Yndorum senibus iter <lb/>arripuimus; qui nos, ut diximus, per devia egentia plerumque aquarum et per tot serpentium <lb/>ferarumque loca deduxerunt usque ad proximam oraculi sedem. De quibus feris et serpentibus, quia <lb/>nimium<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-036-backlink"><ref target="06.html#footnote-036">145</ref></hi></hi> erant et Indica lingua erant vocitati, scribendum tibi non putavi. Cum appropinquaremus <lb/>regioni nobis petite, vidimus feminas virosque aliquos panterarum tygriumque pellibus contectos; <lb/>a quibus con requireremus quinam hominum essent, Yndos se esse sua lingua dicebant. Locus erat <lb/>largus, ture et <hi rend="italic">oppo</hi>balsamo immenso habundaverat, que plurima in ramis suorum nascebantur <lb/>nemorum sunt<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-035-backlink"><ref target="06.html#footnote-035">146</ref></hi></hi> vesci eis incole regionis consueverant. Et cum ad locum nobis predictum et multis <lb/>congnitum venissemus, apparuit nobis pedum non amplius X stature acue<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-034-backlink"><ref target="06.html#footnote-034">147</ref></hi></hi> homo mangno<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-033-backlink"><ref target="06.html#footnote-033">148</ref></hi></hi> <lb/>corpore, dentibus caninis, qui erat antistes oraculi illius, ille apparuit nobis foratis auribus, ex <lb/>quibus uniones dependebant, et erat vestitus pellibus. Et cum nos suo more salutasset, cepit <lb/>interogare, ad quid ego venissem. Dixi me cupientem aspicere aurispicem<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-032-backlink"><ref target="06.html#footnote-032">149</ref></hi></hi> solis et lune. Et <lb/>barbarus ille ait: «si a coitu puerili» inquid «femineoque<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-031-backlink"><ref target="06.html#footnote-031">150</ref></hi></hi> vacas, videbis divinum locum». <lb/>Actantibus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-030-backlink"><ref target="06.html#footnote-030">151</ref></hi></hi> amicis et commilitibus meis circiter trecentis deponere nos anulos vestesque nostras <lb/>et calciamenta imperavit. Parui ergo per omnia homini illi, ut parceremus religioni. Undecima ora <lb/>diei expectabat solis occasum, nam solis arborem loqui ac responsa dare mane ad primos iubaris <lb/>ortus affirmabat. Item noctis eodem tempore custodire lune arborem narrabat. Que res mihi <lb/>tamquam veritati similis videbatur.</p><p rend="table ParaOverride-2">Igitur dum perambulare | totum incipio opus, quod inter parietem erat non mangno hedificatum <lb/>opere, vidi opobalsamum cum optimo odore ex omnibus ubique arborum ramis abundantisque <lb/>nature, cuius odore captus et ipse ambulans de corticibus volebam<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-029-backlink"><ref target="06.html#footnote-029">152</ref></hi></hi> et idem amici mei faciebant. <lb/>In medio autem loco sacre arbores consistebant diversis frondium generibus curantibus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-028-backlink"><ref target="06.html#footnote-028">153</ref></hi></hi>. Hee <lb/>autem arbores pedes alte C easque bellimonas homines Yndie appellant. Cum mirarer diceremque <lb/>imbribus arborem in tantum crevisse, sacerdos iurabat<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-027-backlink"><ref target="06.html#footnote-027">154</ref></hi></hi> mihi numquam in hiis locis pluviam nec <lb/>feram aut avem aut ullum audire<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-026-backlink"><ref target="06.html#footnote-026">155</ref></hi></hi> serpentem. Illos<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-025-backlink"><ref target="06.html#footnote-025">156</ref></hi></hi> autem arbores antiquitus yndorum maiorum <lb/>studio consecratas soli et lune affirmabat easque in eclipsi solis et lune uberioribus lacrimis <lb/>commoveri demonum<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-024-backlink"><ref target="06.html#footnote-024">157</ref></hi></hi> suorum statui intentes. Et dum sacrificare eis instituerem victimas <lb/>ymolare, proibitus sum a sacerdote, quia negabat licere aut tus meo sacrario ingni ad uri aut etiam <lb/>animal ibi interfici, sed circa truncos arborum oscula dare orare autem neque solem neque lunam <lb/>precepit ut veridica mihi darent responsa. Quod ego cum facturus essem, interrogandum tamen <lb/>sacerdotem existimavi si Yndice aut Grece mihi arbores essent responsure. Tunc ille inquid: <lb/>«utramque linguam arborem<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-023-backlink"><ref target="06.html#footnote-023">158</ref></hi></hi> solis pronuntiat futura, lune arbor Greco sermone incipit et Yndico <lb/>finit». Dum ista geruntur, vidimus ab occidente iubarem fulgentem Phebi radiis pre summa <lb/>arborum cacumina tunc sacerdos ait: «Sursum omnes intuemini et quibus quisque rebus consulturus <lb/>est in oculto cogitet silentio, nemo palam pronuntiet». Tum ego et amici commilites mei intuitu <lb/>acurati sumus ne inter nemorum densitatem aliqua seditio<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-022-backlink"><ref target="06.html#footnote-022">159</ref></hi></hi> vel dolus hominis decipienti nos <lb/>dolose eluderet. Moxque nullo dolo interveniente ad arborum ramos perspeximus: stantibus nobis <lb/>quominus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-021-backlink"><ref target="06.html#footnote-021">160</ref></hi></hi> divina oracula nostras aures occupabant. Cogitabam autem si devicto orbe terrarum <lb/>inde patriam triumphans ad Olimpiadem matrem sororesque meas carissimas possim reverti, cum <lb/>subito Indico sermone tenuissimo arbor mihi respondit: «Invicte bellis Alexander, ut consuluisti, <lb/>unus eris orbis terrarum dominus, sed vivus in patriam non reverteris amplius, quoniam fata ita<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-020-backlink"><ref target="06.html#footnote-020">161</ref></hi></hi> <lb/>de capite tuo statuerunt».</p><p rend="table ParaOverride-2"><hi >Hoc ego audiens mente percussus sum: displicuit enim mihi quod</hi><hi > tantos milites</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi xml:id="footnote-019-backlink"><ref target="06.html#footnote-019">162</ref></hi></hi><hi > aduxi mecum <lb/>ad sacras arbores. </hi>Similiter et amici mei et comites qui mecum erant fleverunt valde et contristati <lb/>sunt. Quos ego partim minis partim muneribus consolatus sum, precepique eis ut nemini hec <lb/>responsa dicerent. Rursus oracula auditurus, expecto que media nocte responsa posse fieri sacerdos <lb/>affirmabat, quoniam tunc oritura erat luna, tunc assunsi mecum viros fidelissimos amicos predictos <lb/>scilicet Ditoriam et Philotam, quia nullum metuebam tunc in illo loco, nec mihi quis nocere poterat <lb/>quia ibi nemini fas erat interfici. Iterum locum intrantes iuxta arbores sacras consacravimus<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-018-backlink"><ref target="06.html#footnote-018">163</ref></hi></hi> et <lb/>mox solita consuetudine adoravimus, consummens<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-017-backlink"><ref target="06.html#footnote-017">164</ref></hi></hi> enim ubi moriturus essem, hec cum ad <lb/>prime<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-016-backlink"><ref target="06.html#footnote-016">165</ref></hi></hi> lune ortum, percuxi cornu<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-015-backlink"><ref target="06.html#footnote-015">166</ref></hi></hi> splendoreque accepto, arbor Grece respondit: «Alexander» <lb/>inquid «plenum etatis finem habes. Sed sequenti anno mense IX Banbillonia morieris et a quo <lb/>minime speras, decipieris». Tunc ego effudi lacrimas et amici mei circumstantes flebant. Nullum ab eis dolum aut zelum<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-014-backlink"><ref target="06.html#footnote-014">167</ref></hi></hi> extimabam sed pro salute mea magis mori paratos. Neque ego quidquam <lb/>de fidelissimis amicis consulerem, ut illos cavendos Alexandro preponeret oraculum. </p><p rend="table ParaOverride-2">Discessu deinde facto, cum iam ad epulas<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-013-backlink"><ref target="06.html#footnote-013">168</ref></hi></hi> verteremur, ego animo egit ad requiem vado. <lb/>Rogantibus amicis<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-012-backlink"><ref target="06.html#footnote-012">169</ref></hi></hi> meis, ne me ansietate et ieiunio configerem, paululum cibi contra animi mei voluntatem summere cepi meque, ut ad iter pronti essent ad primum solis ortum, in sacrario nos <lb/>conlocavi. Postea die matutinis expergefactus diluculo amicis etiam semisopore sunto<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-011-backlink"><ref target="06.html#footnote-011">170</ref></hi></hi> excito. Sed ad huc ipse sacerdos velatus pellibus ferinis quiescebat, posita ante eum ingens cena erat, que <lb/>illi ex pridie<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-010-backlink"><ref target="06.html#footnote-010">171</ref></hi></hi> cena superfuerat et culter | eburneus ante eum. Nam here et ferro et plunbo et argento <lb/>egent, sed auro abundant atque <hi rend="italic">o</hi>pobalsamo thure vescuntur candentemque a rivo puram ex vicino <lb/>monte potant aquam homines, illi accubantes et quiescentes sine ullis cervicalibus stratisque, <lb/>tantum pellibus ferinis. Amicti sunt contecti vivunt ibidem annis CCC. Excitato igitur sacerdote <lb/>vicum<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-009-backlink"><ref target="06.html#footnote-009">172</ref></hi></hi> intravi tertio consulturus sacratissimam solis arborem, cuius consilio<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-008-backlink"><ref target="06.html#footnote-008">173</ref></hi></hi> percussoris mei <lb/>et interfectoris manus cavere habeam quem ne excitura mater mea sororesque mee habitare sint<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-007-backlink"><ref target="06.html#footnote-007">174</ref></hi></hi>. Arbor Grece dixit mihi: «Si tibi insidiatorem prodidero, tu eum statim mulctabis sed facta tua sicut <lb/>a me audisti tres veradice<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-006-backlink"><ref target="06.html#footnote-006">175</ref></hi></hi> dixere sorores quarum nomina sunt hec Cloto, Lachesis et Atropos. Igitur post annum et menses IX Banbillonie morieris, non ferro, quod suspicaris, non auro neque <lb/>argento neque ullo metallo, sed veneno. Mater tua turpissimo miserandoque exercitu<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-005-backlink"><ref target="06.html#footnote-005">176</ref></hi></hi> sepultura <lb/>carebit et in via iacebit, preda avium ferarumque, sorores tue tunc erunt felices fato et divinis. Tu <lb/>autem, etsi breve tibi super est tempus, dominus tamen orbis terrarum eris. Modo ne nos ulterius <lb/>susciteris<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-004-backlink"><ref target="06.html#footnote-004">177</ref></hi></hi>, unde abscede a terminis loci<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-003-backlink"><ref target="06.html#footnote-003">178</ref></hi></hi> nostri et ad Fasiacen urbem Porumque regem <lb/>revertere». <hi >Sed et sacerdos eum monuit, ut «extremus</hi>» <hi >dicens «fletus et ululatus </hi><hi >vester sacras <lb/>arbores offendit</hi>». <hi >Tunc ego continuo ortor universos milites ut Poro et </hi><hi >Fasia</hi><hi rend="italic" >c</hi><hi >en ex responso <lb/>peteremus et quod nobis temporis bonum felixque esset futurum</hi><hi >, de tempore vite mee militibus <lb/>omnibus nuntiaremus ne a commilitionibus meis desperationem reddicis in alienum genus <lb/></hi><hi >desperationis deterius per eas voces quas ex responsis una mecum audierunt venire contingeret <lb/>comites meos obsecrabam</hi><hi > ut ex sua fide et meo consilio omnia silentio tegerent. Iam cum a ssacris <lb/>excesseramus arboribus sed </hi><hi >iam odore thuris opobalsamo que omnes verberabantur. </hi>Indi enim <lb/>sacra deorum ad occeanum colentes me quoque quasi immortalem esse dicebant, quo usque euum <lb/>illum et terminos penetrare potuissem. Quibus ego, quia de nobis talia oppinarentur gratias agebam. </p><p rend="table ParaOverride-2">Pervenimus inde in vallem Iordanem, in qua serpentes habitabant, in collo lapides qui smaragdi <lb/>appellantur. Hii serpentes in ocultis<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-002-backlink"><ref target="06.html#footnote-002">179</ref></hi></hi> profusum venenum accipiunt vallenque illam nulli ad <lb/>evadendum incolunt. <hi >Hii serpentes lasere et albo pascuntur </hi><hi >pipere. Nam super hanc vallem sunt <lb/>piramides institute pedum CCC et ab antiquis Yndorum ob hanc causam</hi><hi > hedifica</hi><hi rend="italic" >t</hi><hi >e. Sed hii <lb/>serpentes, quos paulo ante descrissimus, inter singulis annis primo vere </hi><hi >depungnant multisque <lb/>morsibus depereunt. Inde nos paucos extulimus nos ingentis</hi><hi > forme smaragdos. </hi></p><p rend="table ParaOverride-2"><hi >Per mangnam deinde difficultatem pervenimus ad Seres, que gens iustissima omnium </hi><hi >esse <lb/>peribetur ubi neque homicidium neque adulterium neque pergiurium neque ebrietas</hi><hi > commicti <lb/>dicuntur. Pane tantum modo et oleribus et aqua vescuntur. Qui homines nos optimis conatibus <lb/>suscipiunt</hi><hi > recto itinere nos per Iscapias portas usque ad in Fasiacen urbem ad regem Porum <lb/></hi><hi >deduxerunt. </hi>Inde profecti et flatum Euri venti secuti incidimus in mirabiles terras, de quorum <lb/>capitibus ubi at gladii a vertice serrata ossa emeciebant<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-001-backlink"><ref target="06.html#footnote-001">180</ref></hi></hi>, que circa nos more taurorum clipeos <lb/>militum baccantes transverberabant cornu suo. Quibus occisis ad modum VIII<hi rend="CharOverride-1">M</hi>CCCL sic deinde <lb/>ad Porum regem exercitus meus cum summo tandem labore ac periculo meo meorumque militum <lb/>pervenit. Legato igitur meo precepi, quem Persidi preposueram, nomine Acolomen, ut perciperet <lb/>Persis et Banbillonis ut pilas solidas aureas ad pedum et ad cubitorum XX longitudinem fecissent, <lb/>preceperam quinque ut in hiis omnia mea gesta scriberent, posuissent que in ultima India ultra dei <lb/>Liberi et dei Herculis trophea, que numero C erant in diversis regionibus et ego in ea V aureas pilas <lb/>altiores denis pedibus poni imperavi, que mira cultura futura sunt, karissime preceptor, posteris <lb/>meis sed hiis non ad parvam mirationem. Novum perpetuumque virtutibus nostris statuimus <lb/>monumentum<hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi xml:id="footnote-000-backlink"><ref target="06.html#footnote-000">181</ref></hi></hi> et recordationem, ut videndum omnibus mortalibus et perpetua inde nobis opinio <lb/>fieret et industrie nostre argumentum, obtime Aristoteles, in perpetuum iudicium nostrum. Explicit.</p><p rend="h2">Bibliografia</p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Cary G., </hi><hi rend="italic" >The Medieval Alexander</hi><hi >, Cambridge University Press, Cambridge 1956.</hi></p><p rend="bib_indx_bib">Cursi M., <hi rend="italic">La scrittura e i libri di Giovanni Boccaccio</hi>, Viella, Roma 2013.</p><p rend="bib_indx_bib">De Marco M., <hi rend="italic">Codici Vaticani della </hi>‘<hi rend="italic">Epistola Alexandri ad Aristotelem</hi>’, «Aevum», 29, 1955, pp. 275-279.</p><p rend="bib_indx_bib">De Robertis T., <hi rend="italic">Boccaccio copista</hi>, in T. De Robertis <hi rend="italic">et al</hi>. (a cura di),<hi rend="italic"> Boccaccio autore e copista</hi>, Catalogo della mostra (Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, 11 ottobre 2013-11 marzo 2014), Mandragora, Firenze 2013, pp. 329-335.</p><p rend="bib_indx_bib">Di Benedetto F., <hi rend="italic">Considerazioni sullo Zibaldone laurenziano del Boccaccio e restauro testuale della prima redazione del </hi>«<hi rend="italic">Faunus</hi>»<hi rend="italic">,</hi> «Italia Medioevale e Umanistica», 14, 1971, pp. 91-129.</p><p rend="bib_indx_bib">Di Benedetto F., <hi rend="italic">Presenza di testi minori negli Zibaldoni</hi>, in Picone M., Cazalé Bérard C. (a cura di),<hi rend="italic"> Gli Zibaldoni di Boccaccio</hi>. <hi rend="italic">Memoria</hi>, <hi rend="italic">scrittura</hi>, <hi rend="italic">riscrittura</hi>. <hi rend="italic">Atti del Seminario internazionale di Firenze-Certaldo (26-28 aprile 1996)</hi>, Cesati, Firenze 1998, pp. 13-28.</p><p rend="bib_indx_bib">Goffredo da Viterbo, <hi rend="italic">Pantheon</hi>, in G. Waitz<hi rend="CharOverride-4"> </hi>(ed.)<hi rend="CharOverride-4">, </hi>Gotifredi Viterbensis <hi rend="italic">Opera</hi>, in <hi rend="italic">Monumenta Germaniae Historica</hi>, Scriptores, 22, Hanover: Impensis Bibliopolii aulici Hahniani, 1872.</p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Gunderson L.L., </hi><hi rend="italic" >Alexander’s Letter to Aristotle about India</hi><hi >, Verlag Anton Hain, Meisenheim am Glan 1980.</hi></p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Hahn T., </hi><hi rend="italic" >Notes on Ross’s Cheek-List of Alexander Texts</hi><hi >, «Scriptorium», 34, 1980, pp. 275-278.</hi></p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Holdenried A., </hi><hi rend="italic" >The Sibyl and Her Scribes</hi><hi >. </hi><hi rend="italic" >Manuscripts and Interpretation of the Latin Sibylla Tiburtina</hi><hi > c. 1050-1500, Ashgate, Burlington 2006.</hi></p><p rend="bib_indx_bib">Petoletti M., <hi rend="italic">Tavola di ZL</hi>+<hi rend="italic">ML secondo l’ordinamento originale</hi>, De Robertis T. <hi rend="italic">et al</hi>. (a cura di),<hi rend="italic"> Boccaccio autore e copista</hi>, Catalogo della mostra (Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, 11 ottobre 2013-11 marzo 2014), Mandragora, Firenze, 2013, pp. 305-306.</p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Pfister F.</hi><hi >, </hi><hi rend="italic" >Kleine Texte zum Alexanderroman</hi><hi >, </hi><hi rend="italic" >nach der Bamberger Handschrift</hi><hi >, Carl Winter’s Universitätsbuchhandlung, Heidelberg 1910.</hi></p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Ross D.J.A., </hi><hi rend="italic" >A check-list of mss of three Alexander texts: the Julius Valerius Epitome, The Epistola ad Aristotelem and the Collatio cum Didimo</hi><hi >, «Scriptorium», 10, 1956, pp. 127-132.</hi></p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Ross D.J.A., </hi><hi rend="italic" >Alexander Historiatus</hi><hi >, K. Secomska, </hi><hi rend="italic" >The Miniature Cycle in the Sandomierz Pantheon and the Medieval Iconography of Alexander’s Indian Campaign</hi><hi >, «Journal of the Warburg and Courtauld Institutes», 38, 1975, pp. 53-71.</hi></p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Ross D.J.A., </hi><hi rend="italic" >Alexander Historiatus</hi><hi >. </hi><hi rend="italic" >A Guide to Medieval Illustrated Alexander Literature</hi><hi >, Athenäum, Frankfurt am Main 1988</hi><hi rend="CharOverride-1" >2</hi><hi >.</hi></p><p rend="bib_indx_bib">Tatananni G., <hi rend="italic">Boccaccio e la biografia di Omero</hi>, in S. Zamponi (a cura di), <hi rend="italic">Intorno a Boccaccio</hi> / <hi rend="italic">Boccaccio e dintorni 2017</hi>. <hi rend="italic">Atti del Seminario Internazionale di studi (Certaldo Alta, Casa di Giovanni Boccaccio, 16 settembre 2017)</hi>, Firenze University Press, Firenze 2019.</p><p rend="bib_indx_bib">Torquati M., <hi rend="italic">Latino Latini e l’esemplare viterbese del</hi> ‘<hi rend="italic">Pantheon</hi>’, «Rivista storica del Lazio», 16, 2002, pp. 6-15.</p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Vercamer G., </hi><hi rend="italic" >Godfrey of Viterbo and his Perception in Poland in the Fourteenth and Fifteenth Centuries</hi><hi >, in T. Foerster (ed.),</hi><hi rend="italic" > Godfrey of Viterbo and his Readers</hi><hi >. </hi><hi rend="italic" >Imperial Tradition and Universal History in Late Medieval Europe</hi><hi >, Ashgate, Farnham-Burlington</hi><hi > 2015, pp. 145-165.</hi></p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Voorbij J.B., </hi><hi rend="italic" >Additions to Ross’s Cheek-List of Alexander Texts</hi><hi >, «Scriptorium», 38, 1984, pp. 116-120.</hi></p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Voorbij J.B., </hi><hi rend="italic" >Medieval Dossiers and Modern Stemmas</hi><hi >, in P. van Reenen, M. Van Mulken (eds.),</hi><hi rend="italic" > Studies in Stemmatology</hi><hi >, John Benjamins Publishing Company, Amsterdam-Philadelphia 1996.</hi></p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Walther Boer W. (ed.),</hi><hi rend="italic" > Epistola Alexandri ad Aristotelem ad codicum fidem edita et commentario critico instructa</hi><hi >, Hagae Comitis, Excelsior 1953 (Hain, Meisenheim am Glan 1973</hi><hi rend="CharOverride-1" >2</hi><hi >).</hi></p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Weber L.J., </hi><hi rend="italic" >Godfrey of Viterbo’s Pantheon</hi><hi >: </hi><hi rend="italic" >Origin</hi><hi >, </hi><hi rend="italic" >evolution and later transmission</hi><hi >, PhD dissertation, University of California, Los Angeles 1993.</hi></p><p rend="bib_indx_bib"><hi >Weber L.J., </hi><hi rend="italic" >The Historial Importance of Godfrey of Viterbo</hi><hi >, «Viator», 25, 1994, pp. 153-196.</hi></p><p rend="bib_indx_bib">Zamponi S., Petoletti M., <hi rend="italic">Nell’officina di Boccaccio</hi>: <hi rend="italic">gli autori latini classici e medievali di una lunga iniziazione letteraria</hi>, in De Robertis T. <hi rend="italic">et al</hi>. (a cura di),<hi rend="italic"> Boccaccio autore e copista</hi>, Catalogo della mostra (Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, 11 ottobre 2013-11 marzo 2014), Mandragora, Firenze 2013, pp. 300-313.</p><p rend="bib_indx_bib">Zamponi S. <hi rend="italic">et. al.</hi>, <hi rend="italic">Stratigrafia dello Zibaldone e della Miscellanea Laurenziani</hi>, in <hi rend="italic">Gli Zibaldoni di Boccaccio</hi>. <hi rend="italic">Memoria</hi>, <hi rend="italic">scrittura</hi>, <hi rend="italic">riscrittura</hi>. <hi rend="italic">Atti del Seminario internazionale di Firenze-Certaldo (26-28 aprile 1996)</hi>, M. Picone e C. Cazalé Bérard (a cura di), Cesati, Firenze 1998, pp. 181-243.</p><p rend="bib_indx_bib">Zanobi M., <hi rend="italic">Il </hi>«<hi rend="italic">De Sibillis</hi>»<hi rend="italic"> copiato da Giovanni Boccaccio nello Zibaldone Laurenziano, Plut. 29 8</hi>, in Barsotti S. <hi rend="italic">et. al</hi>. (a cura di),<hi rend="italic"> Secondo Fantasia</hi>. <hi rend="italic">Studi per Corrado Bologna dalle allieve e dagli allievi della Scuola Normale Superiore</hi>, ETS, Pisa 2020.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="06.html#footnote-180-backlink">1</ref></hi>	Si fa riferimento alla datazione proposta in S. Zamponi, M. Pantarotto, A. Tomiello, <hi rend="italic">Stratigrafia dello Zibaldone e della Miscellanea Laurenziani</hi>, in M. Picone e C. Cazalé Bérard (a cura di), <hi rend="italic">Gli Zibaldoni di Boccaccio</hi>. <hi rend="italic">Memoria</hi>, <hi rend="italic">scrittura</hi>, <hi rend="italic">riscrittura</hi>. Atti del Seminario internazionale di Firenze-Certaldo (26-28 aprile 1996), Cesati, Firenze 1998, pp. 181-243 e nuovamente in S. Zamponi, M. Petoletti, <hi rend="italic">Nell’officina di Boccaccio</hi>: <hi rend="italic">gli autori latini classici e medievali di una lunga iniziazione letteraria</hi>, in De Robertis T. <hi rend="italic">et al</hi>. (a cura di), <hi rend="italic">Boccaccio autore e copista</hi>, Catalogo della mostra (Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, 11 ottobre 2013-11 marzo 2014), Mandragora, Firenze 2013, pp. 300-313 (scheda 56). Filippo di Benedetto aveva invece collocato la redazione di questo primo nucleo di ZL prima del 1327, anno in cui Boccaccio si trasferì a Napoli (cfr. F. Di Benedetto, <hi rend="italic">Considerazioni sullo Zibaldone laurenziano del Boccaccio e restauro testuale della prima redazione del </hi>«<hi rend="italic">Faunus</hi>»<hi rend="italic">,</hi> «Italia Medioevale e Umanistica», 14, 1971, pp. 91-129). Per l’analisi paleografica di queste prime carte si vedano anche M. Cursi, <hi rend="italic">La scrittura e i libri di Giovanni Boccaccio</hi>, Viella, Roma 2013, pp. 42-43 e T. De Robertis, <hi rend="italic">Boccaccio copista</hi>, in <hi rend="italic">Boccaccio autore e copista</hi>, cit., p. 333. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-179-backlink">2</ref></hi>	M. Petoletti, <hi rend="italic">Tavola di ZL</hi>+<hi rend="italic">ML secondo l’ordinamento originale</hi>, in <hi rend="italic">Boccaccio autore e copista</hi>, cit., pp. 305-306, con bibliografia relativa alle opere menzionate. Una parziale trascrizione del <hi rend="italic">Liber</hi> secondo ZL si trova in G. Tatananni, <hi rend="italic">Boccaccio e la biografia di Omero</hi>, in S. Zamponi (a cura di), <hi rend="italic">Intorno a Boccaccio</hi>. <hi rend="italic">Boccaccio e dintorni 2017</hi>. Atti del Seminario Internazionale di studi (Certaldo Alta, Casa di Giovanni Boccaccio, 16 settembre 2017), Firenze University Press, Firenze 2019, pp. 77-78. Sul <hi rend="italic">Liber</hi> cfr. anche il contributo di Chiara di Cesare in questo volume. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-178-backlink">3</ref></hi>	F. Di Benedetto, <hi rend="italic">Presenza di testi minori negli Zibaldoni</hi>, in <hi rend="italic">Gli Zibaldoni di Boccaccio</hi>, cit., p. 22, n. 32.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-177-backlink">4</ref></hi>	M. Zanobi, <hi rend="italic">Il </hi>«<hi rend="italic">De Sibillis</hi>»<hi rend="italic"> copiato da Giovanni Boccaccio nello Zibaldone Laurenziano, Plut. 29 8</hi>, in S. Barsotti <hi rend="italic">et al</hi> (a cura di), <hi rend="italic">Secondo Fantasia</hi>. <hi rend="italic">Studi per Corrado Bologna dalle allieve e dagli allievi della Scuola Normale Superiore</hi>, ETS, Pisa 2020, pp. 101-118.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-176-backlink">5</ref></hi>	Per la tradizione manoscritta della <hi rend="italic">Sibilla Tiburtina</hi> si rimanda a A. Holdenried, <hi rend="italic">The Sibyl and Her Scribes</hi>. <hi rend="italic">Manuscripts and Interpretation of the Latin Sibylla Tiburtina</hi> c. 1050–1500, Ashgate, Burlington 2006, pp. 177-197, che tuttavia non segnala ZL. Esistono due autonome versioni latine dell’<hi rend="italic">Epistola</hi>: della più estesa, di cui ci occupiamo in questo lavoro, si conoscono attualmente 113 manoscritti (cfr. <hi rend="italic">infra</hi> n. 6), mentre la redazione abbreviata è trasmessa dal solo codice di Bamberga E III 14 (cfr. F. Pfister, <hi rend="italic">Kleine Texte zum Alexanderroman</hi>, <hi rend="italic">nach der Bamberger Handschrift</hi>, Carl Winter’s Universitätsbuchhandlung, Heidelberg 1910). Sulla complessa vicenda testuale e sulla fortuna dell’<hi rend="italic">Epistola</hi> rimando ad alcuni studi fondamentali: G. Cary, <hi rend="italic">The Medieval Alexander</hi>, Cambridge University Press, Cambridge 1956, D. J.A. Ross, <hi rend="italic">Alexander Historiatus</hi>. <hi rend="italic" >A Guide to Medieval Illustrated Alexander Literature</hi><hi >, Athenäum, Frankfurt am Main 1988</hi><hi rend="CharOverride-1" >2</hi><hi >, pp. 28-30 e L.L. Gunderson, </hi><hi rend="italic" >Alexander’s Letter to Aristotle about India</hi><hi >, Verlag Anton Hain, Meisenheim am Glan 1980, pp. 35-45. </hi></p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-175-backlink">6</ref></hi>	W. Walther Boer (a cura di),<hi rend="italic"> Epistola Alexandri ad Aristotelem ad codicum fidem edita et commentario critico instructa</hi>, Hagae Comitis, Excelsior 1953 (Hain, Meisenheim am Glan, 1973<hi rend="CharOverride-1">2</hi>), ancora oggi questo lavoro costituisce l’edizione di riferimento. In seguito a questa pubblicazione sono stati scoperti altri codici dell’<hi rend="italic">Epistola</hi>, molti dei quali segnalati nei seguenti contributi: D. J. A. Ross, <hi rend="italic">A check-list of mss of three Alexander texts: the Julius Valerius Epitome, The Epistola ad Aristotelem and the Collatio cum Didimo</hi>, «Scriptorium», 10, 1956, pp. 127-132; T. Hahn, <hi rend="italic">Notes on Ross’s Cheek-List of Alexander Texts</hi>, «Scriptorium», 34, 1980, pp. 275-278; J. B. Voorbij, <hi rend="italic">Additions to Ross’s Cheek-List of Alexander Texts</hi>, «Scriptorium», 38, 1984, pp. 116-20. Nella ristampa della sua edizione, Walther Boer si è limitato ad aggiungere un’appendice in cui si dà conto dei nuovi testimoni individuati, mentre il testo rimane invariato. Sulla necessità di una nuova edizione critica dell’<hi rend="italic">Epistola</hi> si veda Id., <hi rend="italic">Medieval Dossiers and Modern Stemmas</hi>, in P. van Reenen and M. Van Mulken<hi rend="italic"> </hi>(ed. by),<hi rend="italic"> Studies in Stemmatology</hi>, John Benjamins Publishing Company, Almsterdam-Philadelphia 1996, pp. 210-231, dove viene proposto uno stemma alternativo a quello ipotizzato da Walther Boer (ma solo per la <hi rend="italic">Fam</hi>. I). </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-174-backlink">7</ref></hi>	W. Walther Boer, <hi rend="italic">De rationibus inter codices hodie servatos exstantibus</hi>, in <hi rend="italic">Epistola Alexandri</hi>, cit., pp. XXII-XXXIV.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-173-backlink">8</ref></hi>	M. De Marco, <hi rend="italic">Codici Vaticani della </hi>‘<hi rend="italic">Epistola Alexandri ad Aristotelem</hi>’, «Aevum», 29, 1955, pp. 275-279. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="06.html#footnote-172-backlink">9</ref></hi>	Il testo dell’<hi rend="italic">Epistola</hi> confluì in diverse opere storiografiche medievali come il <hi rend="italic">Chronicon Universale</hi> di Ekkehard of Aura, lo <hi rend="italic">Speculum Historiale</hi> di Vincent de Beauvais e il <hi rend="italic">Pantheon</hi> di Goffredo da Viterbo (cfr. G. Cary, <hi rend="italic">The Medieval Alexander</hi>, cit. pp. 14-16 e D. J. A. Ross, <hi rend="italic">Alexander Historiatus</hi>, cit. pp. 27-30).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-171-backlink">10</ref></hi>	Georg Waitz, a cui si deve l’unica edizione critica disponibile dell’opera, individuò cinque diverse redazioni del <hi rend="italic">Pantheon</hi> indicando con red. A e red. B rispettivamente il <hi rend="italic">Liber memorialis</hi> (o <hi rend="italic">Memoria seculorum</hi>) e il <hi rend="italic">Liber universalis</hi> ritenendole opere preparatorie al <hi rend="italic">Pantheon</hi> e suddivise i restanti manoscritti in tre gruppi (C, D e E) corrispondenti a tre ulteriori redazioni d’autore (cfr. Goffredo da Viterbo, <hi rend="italic">Pantheon</hi>, in G. Waitz (a cura di), Gotifredi Viterbensis <hi rend="italic">Opera</hi>, in <hi rend="italic">Monumenta Germaniae Historica</hi>, Scriptores, 22, Hanover: Impensis Bibliopolii aulici Hahniani 1872, pp. 6-7, 13-14). Lo studio della tradizione manoscritta del <hi rend="italic">Pantheon</hi> è stato successivamente ripreso e approfondito nel dettaglio da Loren James Weber (cfr. L. J. Weber, <hi rend="italic">Godfrey of Viterbo’s Pantheon</hi>: <hi rend="italic">Origin</hi>, <hi rend="italic">evolution and later transmission</hi>, PhD dissertation, University of California, Los Angeles 1993, e Id., <hi rend="italic">The Historial Importance of Godfrey of Viterbo</hi>, «Viator», 25, 1994, pp. 179-196).  </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-170-backlink">11</ref></hi>	<hi >Id., </hi><hi rend="italic" >Godfrey of Viterbo’s Pantheon</hi><hi >, cit., pp. 172-174. </hi>L’<hi rend="italic">Epistola</hi> è inserita tra la <hi rend="italic">Historia de Mahomet </hi>e il <hi rend="italic">De origine Gothorum</hi>. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-169-backlink">12</ref></hi>	Gli studi dedicati all’<hi rend="italic">Epistola Alexandri</hi> inserita nel <hi rend="italic">Pantheon</hi> riguardano principalmente i manoscritti contenenti un corredo illustrativo (cfr. D. J. A. Ross, <hi rend="italic">Alexander Historiatus</hi>, cit.; K. Secomska, <hi rend="italic">The Miniature Cycle in the Sandomierz Pantheon and the Medieval Iconography of Alexander’s Indian Campaign</hi>, «Journal of the Warburg and Courtauld Institutes», 38, 1975, pp. 53-71; M. Torquati, <hi rend="italic">Latino Latini e l’esemplare viterbese del</hi> ‘<hi rend="italic">Pantheon</hi>’, «Rivista storica del Lazio», 16, 2002, pp. 6-15; G. Vercamer, <hi rend="italic">Godfrey of Viterbo and his Perception in Poland in the Fourteenth and Fifteenth Centuries</hi>, in T. Foerster (a cura di),<hi rend="italic"> Godfrey of Viterbo and his Readers. </hi><hi rend="italic" >Imperial Tradition and Universal History in Late Medieval Europe, </hi><hi >Ashgate, Farnham-Burlington 2015, pp. 145-165. </hi></p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-168-backlink">13</ref></hi>	Cfr. Goffredo da Viterbo, <hi rend="italic">Pantheon</hi>, cit., p. 12. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="06.html#footnote-167-backlink">14</ref></hi>	Ho confrontato il testo di ZL con quattro dei dieci manoscritti che trasmettono la red. D del <hi rend="italic">Pantheon</hi>: Città del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 2037, ff. 163<hi rend="italic">v</hi>-167<hi rend="italic">v</hi> (D2); Praha, Národní Knihovna Ceské Republiky, III.C.14, 177<hi rend="italic">v</hi>-182<hi rend="italic">v </hi>(D4); Città del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Pal. lat. 1813, ff. 353<hi rend="italic">r</hi>-360<hi rend="italic">v</hi> (D10). Il ms. Leiden, Universiteitsbibliotheek, BPL 15 (D1) non contiene l’<hi rend="italic">Epistola</hi>. Per quanto riguarda la red. E ho potuto invece visionare un numero maggiore di codici: Würzburg, Universitätsbibliothek, <ref target="http://M.ch">M.ch</ref>.f. 23, ff. 113<hi rend="italic">r</hi>-120<hi rend="italic">r</hi> (E1); Paris, Bibliothèque Nationale de France, lat. 5003, ff. 98<hi rend="italic">r</hi>-104<hi rend="italic">r</hi> (E3); Venezia, Biblioteca Marciana, lat. X.48, 66<hi rend="italic">r</hi>-69<hi rend="italic">r</hi> (E4); Salzburg, Erzabtei Stift Sankt Peter, a IX.2/1, ff. 66<hi rend="italic">v</hi>-69<hi rend="italic">v</hi> (E5); Laon, Bibliothèque Municipale, lat. 402, ff. 113<hi rend="italic">r</hi>-118<hi rend="italic">v</hi> (E6);<hi rend="CharOverride-2"> </hi>Paris, Bibliothèque Nationale de France, lat. 17547, ff. 79<hi rend="italic">v</hi>-83<hi rend="italic">v</hi> (E7); Paris, Bibliothèque Nationale de France, lat. 4895, ff. 71<hi rend="italic">v</hi>-76<hi rend="italic">r</hi> (E8); Bordeaux, Bibliothèque Municipale, lat. 726, ff. 37<hi rend="italic">r</hi>-38<hi rend="italic">v </hi>(E10); Sandomierz, Archiwum Kapitulne, lat. 114, ff. 66<hi rend="italic">v</hi>-90<hi rend="italic">r</hi> (E11). Per i mss. del <hi rend="italic">Pantheon</hi> ricorro alle sigle utilizzate da Waitz nella sua edizione critica (cfr. Goffredo da Viterbo, <hi rend="italic">Pantheon</hi>, cit., pp. 13-20) per il ms. di Bordeaux e di Sandomierz, non conosciuti dall’editore, utilizzo rispettivamente E10 e E11. Ho considerato anche due codici miscellanei che trasmettono un estratto dell’ultima redazione del <hi rend="italic">Pantheon </hi>composto dal <hi rend="italic">De Sibillis+Particula XVII</hi>: il<hi rend="italic"> </hi>ms. <hi >Cambridge, Saint John’s College, Ms. G. 16 (E12), ff. 275</hi><hi rend="italic" >v</hi><hi >-281</hi><hi rend="italic" >r</hi><hi > e il ms. London, British Library, Cotton Galba E. XI, ff. 121</hi><hi rend="italic" >r</hi><hi >-125</hi><hi rend="italic" >r </hi><hi >(E13). </hi></p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-166-backlink">15</ref></hi>	Nella prima colonna riporto il testo dell’<hi rend="italic">Epistola</hi> secondo l’edizione critica di Walther Boer. Naturalmente occorre prendere in considerazione solo i casi in cui il testo di ZL e quello del <hi rend="italic">Pantheon</hi> divergono non solo rispetto alla <hi rend="italic">Fam</hi>. I, ma anche dalle varianti attestate dai codici delle <hi rend="italic">Fam</hi>. II, III e IV reperibili in apparato. L’accordo tra ZL e il <hi rend="italic">Pantheon</hi>, riportato nella seconda colonna, è dato secondo la lezione di ZL che riporto seguendo la trascrizione fornita in questo contributo (a cui si fa riferimento anche per l’indicazione del numero delle righe) segnalando eventuali varianti significative dei codici considerati tra parentesi quadre. I lemmi e le porzioni testuali omesse sono evidenziati con il corsivo. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-165-backlink">16</ref></hi>	La portata di questo rimaneggiamento non è mai stata analizzata sistematicamente. Il lavoro di riscrittura, teso principalmente ad accorciare il testo di partenza, è attuato attraverso compendi o tagli di intere porzioni testuali, ritenute poco significative o ridondanti. Attraverso il confronto con i <hi rend="italic">loci critici</hi> segnalati da Walther Boer nella nota al testo della sua edizione è stato possibile individuare il ramo della tradizione da cui discende il rimaneggiamento di Goffredo e quindi il testo copiato da Boccaccio. Nei casi in cui i codici si dividono nettamente in due gruppi, uno costituito dalle <hi rend="italic">Fam</hi>. I e II e l’altro dalle <hi rend="italic">Fam</hi>. III e IV, <hi rend="italic">Pantheon</hi>+ZL concordano sempre con il primo gruppo. Rispetto alla <hi rend="italic">Fam</hi>. I e in accordo con i codici della <hi rend="italic">Fam</hi>. II, <hi rend="italic">Pantheon</hi>+ZL omettono la lettera di Poro ad Aristotele (26, 1). Il confronto di <hi rend="italic">Pantheon</hi>+ZL con i punti chiave (omissioni, errori significativi, lezioni caratteristiche) della <hi rend="italic">Fam</hi>. II consente di confermare il rapporto di dipendenza (cfr. W. Walther Boer, <hi rend="italic">De rationibus inter codices hodie servatos exstantibus</hi>, cit., pp. XXIV-XXVI). </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-164-backlink">17</ref></hi>	Si fa riferimento alla suddivisione adottata da Waitz nella sua edizione. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-163-backlink">18</ref></hi>	Tra i fenomeni grafico-fonetici si registrano: uso irregolare della y (<hi rend="italic">Yndie</hi>/<hi rend="italic">India</hi>, <hi rend="italic">Olympiadi</hi>/<hi rend="italic">Olimpiadi</hi>, <hi rend="italic">elyfantes</hi>/<hi rend="italic">elefantes</hi>) e di h (<hi rend="italic">hora</hi>/<hi rend="italic">ora</hi>); scambi di <hi rend="italic">f </hi>per <hi rend="italic">ph </hi>(trumfantem/ triumphans); forme volgarizzanti (<hi rend="italic">speloncam</hi> per <hi rend="italic">speluncam</hi>, <hi rend="italic">ingiurie</hi> per <hi rend="italic">iniure</hi>, <hi rend="italic">pergiurium</hi> per <hi rend="italic">periurium</hi>, <hi rend="italic">ansietate</hi> per <hi rend="italic">anxietate</hi>); scempiamenti di consonanti doppie (<hi rend="italic">efudi</hi>, <hi rend="italic">mile</hi>, <hi rend="italic">aparente</hi>, <hi rend="italic">supliciis</hi>); raddoppiamenti di consonanti scempie (<hi rend="italic">inoppinato</hi>, <hi rend="italic">buccina</hi>); caduta della consonante per assimilazione (<hi rend="italic">cunta</hi> per <hi rend="italic">cuncta</hi>, <hi rend="italic">iactatemque</hi> per <hi rend="italic">iactantemque</hi>, <hi rend="italic">demostravissent</hi> per <hi rend="italic">demonstravissent</hi>, <hi rend="italic">amonebat</hi> per <hi rend="italic">admonebat</hi>, <hi rend="italic">sunsi</hi> per <hi rend="italic">sumpsi</hi>, <hi rend="italic">sunto </hi>per <hi rend="italic">sumpto</hi>); confusione tra i nessi <hi rend="italic">ct</hi> e <hi rend="italic">pt</hi> (<hi rend="italic">adecta</hi> per <hi rend="italic">adepta</hi>, <hi rend="italic">actari </hi>per <hi rend="italic">aptari</hi>).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-162-backlink">19</ref></hi>	<hi rend="italic">humane</hi>. Variante di <hi rend="italic">karissime</hi> (E) attribuibile ad un fraintendimento paleografico.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-161-backlink">20</ref></hi>	<hi rend="italic">precepor</hi>. Per <hi rend="italic">preceptor</hi>. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="06.html#footnote-160-backlink">21</ref></hi>	<hi rend="italic">ac detestandis</hi>. In interlinea si legge un <hi rend="italic">de </hi>in bastarda di base cancelleresca vergato da altra mano. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-159-backlink">22</ref></hi>	<hi rend="italic">a </hi><hi rend="italic">ffuturis</hi>. Per <hi rend="italic">ac futuris</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-158-backlink">23</ref></hi>	La finale introdotta da <hi rend="italic">ut </hi>richiede il congiuntivo <hi rend="italic">cognosceres</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-157-backlink">24</ref></hi>	<hi rend="italic">spexi</hi>. Variante di <hi rend="italic">inspexi </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) che non altera il senso originario della frase.<hi rend="italic"> </hi></p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-156-backlink">25</ref></hi>	<hi rend="italic">crediderunt</hi>. E, in accordo con la vulgata dell’<hi rend="italic">Epistola</hi>, ha <hi rend="italic">crediderim</hi>, eccetto E6 che legge <hi rend="italic">crediderint</hi>. ZL presenta l’indicativo <hi rend="italic">crediderunt</hi> da intendere forse come un falso condizionale.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-155-backlink">26</ref></hi>	<hi rend="italic">enumeranda</hi>. In questo punto la vulgata ha: «vix suffectura tot varietatibus rerum ipsa crediderim nomina». ZL segue E, ma presenta le varianti <hi rend="italic">enumeranda</hi> per <hi rend="italic">ennaranda </hi>e <hi rend="italic">varietatis</hi> per <hi rend="italic">varietatibus</hi>, si potrebbe dunque tradurre così il passo secondo ZL: ‘Se pure fosse concesso ad un uomo di osservare tutto questo, io stesso non crederei che sia necessario enumerare i nomi straordinari di tanta varietà di cose’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-154-backlink">27</ref></hi>	<hi rend="italic">turbis mendace</hi>. Il testo della vulgata è differente: «ne aut fabulae aut turpi mendacio dignus efficiar». ZL segue E, ma presenta l’erroneo <hi rend="italic">turbis mendace</hi> al posto di <hi rend="italic">turpis mendacii</hi>, lezione trasmessa da tutti i codici di E eccetto E6 e E10 che leggono <hi rend="italic">turbis mendacii </hi>(ma il copista di E10 evidenzia l’erroneità della lezione con tre puntini sotto <hi rend="italic">mendacii</hi>).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-153-backlink">28</ref></hi>	<hi rend="italic">congnoscis</hi>. Tutti i codici di E hanno <hi rend="italic">agnoscis</hi> in accordo con i mss. della <hi rend="italic">Fam</hi>. I dell’<hi rend="italic">Epistola</hi>, ZL segue invece alcuni codici delle <hi rend="italic">Fam</hi>. II, III e IV, ma si tratta di un caso poco significativo considerando la vicinanza paleografica tra la <hi rend="italic">a</hi> e l’abbreviazione per <hi rend="italic">con</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-152-backlink">29</ref></hi>	<hi rend="italic">cautentem</hi>. ZL condivide con E6 e E10 l’erroneo <hi rend="italic">cautentem</hi> (forse per <hi rend="italic">caventem</hi>), mentre gli altri codici di E, in accordo con la vulgata dell’<hi rend="italic">Epistola</hi>, hanno <hi rend="italic">captantem.</hi></p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-151-backlink">30</ref></hi>	<hi rend="italic">mirificoque</hi>. L’iniziale e inesistente <hi rend="italic">mirictoque</hi>, corretto da Boccaccio in <hi rend="italic">mirificoque</hi>, deriva, con ogni probabilità, dal fraintendimento dell’originario <hi rend="italic">invictoque</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) dovuto alla vicinanza grafica dei trigrammi <hi rend="italic">inv</hi> e <hi rend="italic">mir</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="06.html#footnote-150-backlink">31</ref></hi>	<hi rend="italic">tuam</hi>. Lezione che non dà senso, il contesto richiede l’ablativo <hi rend="italic">tuaque</hi> riferito a <hi rend="italic">pietate</hi> (<hi rend="italic">Epsitola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-149-backlink">32</ref></hi>	<hi rend="italic">si</hi>. Il senso richiede <hi rend="italic">nisi</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E): l’offesa a cui Alessandro fa riferimento in questo passo avrebbe luogo solo se egli nascondesse (<hi rend="italic">nisi </hi>[…] <hi rend="italic">scribam</hi>) al maestro e al resto della famiglia i privilegi ottenuti, i quali, appunto, appartengono anche a loro.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-148-backlink">33</ref></hi>	<hi rend="italic">cito</hi>. Per <hi rend="italic">scito</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-147-backlink">34</ref></hi>	<hi rend="italic">decurat</hi>. In questo punto solo E1 presenta <hi rend="italic">decuerant </hi>in accordo con il testo della vulgata, mentre il resto dei manoscritti di E ha <hi rend="italic">decuerat</hi>. La lezione di ZL non dà senso e si deve probabilmente alla caduta (o all’erroneo scioglimento) della linea ondulata posta sui lemmi per indicare la mancanza di <hi rend="italic">r</hi> o di sillabe contenenti <hi rend="italic">r</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-146-backlink">35</ref></hi>	<hi rend="italic">regem</hi> ~ <hi rend="italic">mirato</hi>. Il testo di ZL risulta qui erroneo in quanto il participio <hi rend="italic">mirato </hi>(?) per <hi rend="italic">superato</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) non dà senso: Alessandro infatti comunica di aver sconfitto Dario e preso possesso dei suoi territori. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-145-backlink">36</ref></hi>	<hi rend="italic">imperatores</hi>. Banalizzazione dell’originario <hi rend="italic">preparatores</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-144-backlink">37</ref></hi>	<hi rend="italic">operibus</hi>. Fraintendimento di <hi rend="italic">opibus</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-143-backlink">38</ref></hi>	<hi rend="italic">significarem</hi>. Il contesto richiede l’indicativo <hi rend="italic">significaveram </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E),  ZL condivide l’errore con E6.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-142-backlink">39</ref></hi>	<hi rend="italic">memorianda</hi>. La vulgata presenta <hi rend="italic">memoriae digna esse</hi> mentre tutti i codici di E hanno <hi rend="italic">memoria digna esse</hi>, eccetto E6 che presenta una lacuna dopo <hi rend="italic">memoria</hi> e E10 il cui copista in un primo momento ha scritto <hi rend="italic">memoria </hi>seguito forse da un <hi rend="italic">et </hi>e poi ha corretto in <hi rend="italic">memoria esse</hi> inserendo in interlinea <hi rend="italic">digna</hi>. La variante di ZL, che non altera il significato del passo, si potrebbe dunque spiegare ipotizzando un intervento correttorio a partire da una situazione poco comprensibile dell’antigrafo come quella testimoniata da E6 e E10.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-141-backlink">40</ref></hi>	<hi rend="italic">subponitis</hi>. Si potrebbe trattare di un errore polare a partire dal corretto <hi rend="italic">superpositis</hi> di E (lezione condivisa con alcuni codici della <hi rend="italic">Fam</hi>. II mentre la <hi rend="italic">Fam</hi>. I ha <hi rend="italic">superpositas</hi>): gli arcieri si trovano sopra le torri trasportate dagli elefanti, non sotto.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-140-backlink">41</ref></hi>	<hi rend="italic">enuntiavimus</hi>. Variante di ZL, da intendere nel senso di ‘scoprire’, prossima paleograficamente a <hi rend="italic">enumeravimus</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-139-backlink">42</ref></hi>	<hi rend="italic">auratasque</hi>. ZL segue E6, declinando al femminile l’attributo riferito a <hi rend="italic">paretes</hi>, forse per influsso del volgare, mentre il resto della tradizione ha <hi rend="italic">auratosque</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-138-backlink">43</ref></hi>	<hi rend="italic">lanmiarum</hi>. Forma sincopata del lemma <hi rend="italic">lamina</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="06.html#footnote-137-backlink">44</ref></hi>	<hi rend="italic">trustatas</hi>. Lezione priva di senso dovuta, probabilmente, all’errata copiatura del lemma <hi rend="italic">crustatos</hi> (E).  </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-136-backlink">45</ref></hi>	<hi rend="italic">criocalini</hi>. Sequenza di lettere priva di senso, anche in questo caso è probabile che si tratti di un errore di lettura dell’originario <hi rend="italic">crystallini</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-135-backlink">46</ref></hi>	<hi rend="italic">aburnee</hi>. Fraintendimento di <hi rend="italic">eburneae</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-134-backlink">47</ref></hi>	<hi rend="italic">loquearia</hi>. Fraintendimento di <hi rend="italic">laquearia</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-133-backlink">48</ref></hi>	<hi rend="italic">testitudinibus</hi>. Forma condivisa con E6 e E10, gli altri codici hanno <hi rend="italic">testudinibus</hi>. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-132-backlink">49</ref></hi>	<hi rend="italic">ornabat</hi>. Il soggetto <hi rend="italic">fores et paretes</hi> richiede il plurale <hi rend="italic">ornabant</hi> (E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-131-backlink">50</ref></hi>	<hi rend="italic">potatori</hi>. Manca il sostantivo di riferimento, il resto della tradizione ha <hi rend="italic">vasa potatoria</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="06.html#footnote-130-backlink">51</ref></hi>	<hi rend="italic">sextatoria</hi>. Parola inesistente prossima paleograficamente a <hi rend="italic">sextariola</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>, <hi rend="italic">Fam</hi>. I), mentre tutti i codici di E condividono con alcuni codici delle <hi rend="italic">Fam</hi>. II, III e IV la lezione<hi rend="italic"> sextaria </hi>(nel senso di ‘recipiente’).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-129-backlink">52</ref></hi>	<hi rend="italic">rosa</hi>. La lezione originaria è sicuramente <hi rend="italic">rara argentea</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E): ‘trovammo molte altre cose d’oro e poche d’argento’, a sottolineare la prevalenza del metallo più nobile all’interno della lussuosa reggia di Poro.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-128-backlink">53</ref></hi>	<hi rend="italic">sterilissimarum</hi>. Il resto dei codici ha <hi rend="italic">fertilissimarum</hi>, in accordo con la vulgata. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="06.html#footnote-127-backlink">54</ref></hi>	<hi rend="italic">gentium</hi>. Il resto della tradizione ha <hi rend="italic">genera</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E). La lezione di ZL è accettabile riguardo al senso, ma risulta grammaticalmente erronea poiché il contesto richiede un accusativo.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-126-backlink">55</ref></hi>	<hi rend="italic">disertis</hi>. Per <hi rend="italic">desertis</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-125-backlink">56</ref></hi>	<hi rend="italic">compendiosa </hi>~ <hi rend="italic">eligerem</hi>. Il resto della tradizione ha: «compediosa magis quam tuta itinera eligere malui». In ZL viene omesso il lemma <hi rend="italic">itinera</hi> in prossimità del quale troviamo uno spazio bianco, inoltre il congiuntivo <hi rend="italic">eligerem</hi> per l’infinito <hi rend="italic">eligere</hi> priva la frase di significato.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-124-backlink">57</ref></hi>	<hi rend="italic">duobus</hi>. Fraintendimento di <hi rend="italic">ducibus</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) dovuto probabilmente alla somiglianza grafica tra <hi rend="italic">o</hi> e <hi rend="italic">ci</hi>. Il testo di ZL mantiene comunque un senso: ‘scelti allora due individui tra i centocinquanta originari di quelle terre’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-123-backlink">58</ref></hi>	<hi rend="italic">laniginem</hi>. La forma <hi rend="italic">laniginem</hi> per <hi rend="italic">lanuginem</hi> è presente anche in E6 e E10.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-122-backlink">59</ref></hi>	<hi rend="italic">ilvestri</hi>. La sequenza di lettere di ZL non dà senso, è molto probabile che sia caduta la s iniziale di <hi rend="italic">silvestri </hi>(E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-121-backlink">60</ref></hi>	<hi rend="italic">velle</hi>. Gli altri codici di E  hanno: «lanuginem ex silvestri vellere vestes detexerant». Il testo trasmesso da ZL, con <hi rend="italic">velle</hi> per <hi rend="italic">vellere </hi>e omissione del lemma <hi rend="italic">vestes</hi>, risulta privo di senso. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-120-backlink">61</ref></hi>	<hi rend="italic">me ita</hi>. Lezione erronea condivisa con E6 e E10, gli altri codici di E, in accordo con la vulgata, hanno <hi rend="italic">ne</hi>. In ZL il senso originario del passo risulta ribaltato poiché i Caspi avevano suggerito ad Alessandro di non (<hi rend="italic">ne ita</hi>) avventurarsi precipitosamente nella regione.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-119-backlink">62</ref></hi>	<hi rend="italic">aurem</hi>. Confusione tra <hi rend="italic">auris</hi>, <hi rend="italic">is</hi> e <hi rend="italic">aurum, i</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-118-backlink">63</ref></hi>	<hi rend="italic">accidebatque</hi>. Il resto della tradizione ha <hi rend="italic">accedebatque</hi>: ‘si aggiunga il non lieve peso delle armi etc.’, ma il testo tradito da ZL ha senso se si considera <hi rend="italic">gravitas </hi>soggetto di <hi rend="italic">accidebat</hi>, intendendo: ‘Inoltre i soldati erano così appesantiti che a stento potevano sopportare il peso dell’oro e il non poco peso delle armi li consumava’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-117-backlink">64</ref></hi>	<hi rend="italic">laminibus</hi>. Per <hi rend="italic">laminis</hi>, per assimilazione all’uscita in -<hi rend="italic">ibus</hi> della terza declinazione.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-116-backlink">65</ref></hi>	<hi rend="italic">ordinatum</hi>. Participio passato riferito ad <hi rend="italic">exercitum</hi>. ZL segue E6 e E10 mentre gli altri codici di E hanno <hi rend="italic">ornatu</hi>. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-115-backlink">66</ref></hi>	<hi rend="italic">obstriperet</hi>. Per <hi rend="italic">obstreperet</hi> (E), dovuto probabilmente ad un erroneo scioglimento del compendio. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-114-backlink">67</ref></hi>	<hi rend="italic">terram</hi>. La lezione di ZL è erronea, il resto della tradizione ha il corretto <hi rend="italic">siti</hi>: la sventura di cui si parla riguarda infatti la sete sofferta dall’esercito di Alessandro.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-113-backlink">68</ref></hi>	<hi rend="italic">videretur</hi>. Il resto della tradizione ha <hi rend="italic">inciperet</hi>, ma il testo di ZL è corretto, si intenda: ‘Affinché ai soldati, vedendomi bere, non sembrasse di avere ancora più sete’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-112-backlink">69</ref></hi>	<hi rend="italic">inde</hi>. In ZL si legge <hi rend="italic">in</hi> sormontato da un <hi rend="italic">titulus </hi>che sciolgo in <hi rend="italic">inde</hi>. La lezione corretta è <hi rend="italic">Indi </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-111-backlink">70</ref></hi>	<hi rend="italic">volens</hi>. Variante adiafora di <hi rend="italic">cupiens</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E). </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-110-backlink">71</ref></hi>	<hi rend="italic">ebore</hi>. La lezione corretta è <hi rend="italic">elleboro</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E), pianta a cui Alessandro fa riferimento paragonandone il sapore amaro a quello dell’acqua. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-109-backlink">72</ref></hi>	<hi rend="italic">nullum aliter </hi><hi rend="italic">exaurire</hi>. Si intenda: ‘la quale [l’acqua] né uomo, né essere vivente potevano sopportare di bere senza tormento’. Il resto della tradizione ha <hi rend="italic">ullum pecus</hi> ‘nessun animale’ al posto di <hi rend="italic">nullum aliter</hi> e <hi rend="italic">haurire </hi>per <hi rend="italic">exaurire</hi>, sempre nel senso di ‘sopportare’. Il  significato del testo è pressoché identico.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-108-backlink">73</ref></hi>	<hi rend="italic">gerebant</hi>. Variante adiafora di <hi rend="italic">vehebant</hi>  ‘trasportavano’ (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-107-backlink">74</ref></hi>	<hi rend="italic">somanorum</hi>. Per <hi rend="italic">somariorum</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-106-backlink">75</ref></hi>	<hi rend="italic">arietum </hi>~ <hi rend="italic">carnis</hi>. ZL ha <hi rend="italic">arietum</hi> per <hi rend="italic">armentorum </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E), si tratta probabilmente di una banalizzazione in quanto si parla di bestiame utilizzato per il rifornimento di carne.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-105-backlink">76</ref></hi>	<hi rend="italic">frammenta</hi>. Forse nel senso di ‘avanzi di cibo’, ma qui Alessandro descrive le strategie adottate dai suoi soldati per temperare la sete tra cui, appunto, quella di rinfrescarsi leccando le armi (<hi rend="italic">ferramenta</hi>, <hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-104-backlink">77</ref></hi>	<hi rend="italic">plectosque</hi>. Lezione priva di senso forse frutto di un errore di lettura dell’originario <hi rend="italic">plerosque</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-103-backlink">78</ref></hi>	<hi rend="italic">animaversi rerum</hi>. Errore dovuto ad incomprensione dell’originario <hi rend="italic">animadversurum</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+ E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-102-backlink">79</ref></hi>	<hi rend="italic">serpentuosaque</hi>. Per <hi rend="italic">serpentiosaque </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-101-backlink">80</ref></hi>	<hi rend="italic">deieci </hi>~ <hi rend="italic">sagiptas</hi>. ZL ha l’indicativo <hi rend="italic">deieci</hi> per l’infinito <hi rend="italic">deici</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) e omette il verbo della principale <hi rend="italic">imperavi</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E), ma il testo è corretto, si intenda: ‘..scagliai alcune frecce contro la città’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-100-backlink">81</ref></hi>	<hi rend="italic">nollet</hi>. Il contesto richiede il plurale <hi rend="italic">nollent </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-099-backlink">82</ref></hi>	<hi rend="italic">exirent</hi>. Variante adiafora di <hi rend="italic">exhiberentur</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-098-backlink">83</ref></hi>	<hi rend="italic">flumen</hi>. Variante adiafora di <hi rend="italic">amnem</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-097-backlink">84</ref></hi>	<hi rend="italic">cum</hi> ~ <hi rend="italic">aspectu</hi>. Il testo trasmesso da E, in accordo con la vulgata, è differente: «cum horrenda res visu subito nobis conspecta est». In ZL troviamo <hi rend="italic">viso</hi> per <hi rend="italic">visu</hi> e <hi rend="italic">aspectu</hi> per <hi rend="italic">conspecta est</hi>, considerando <hi rend="italic">viso</hi> indicativo presente, si potrebbe ricavare un senso intendendo: ‘quando improvvisamente vedo apparire contro di noi cose orrende a vedersi’. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-096-backlink">85</ref></hi>	<hi rend="italic">pera </hi>~ <hi rend="italic">qui vos</hi>. In questo punto ZL segue E10 nell’omissione di un segmento testuale: «flentibus <hi rend="italic">nobis assumpseeunt. Iratus tum ego ducibus </hi>qui nos». Rispetto a E10, ZL presenta due ulteriori errori: <hi rend="italic">pera</hi> per <hi rend="italic">pena</hi> e <hi rend="italic">vos</hi> per <hi rend="italic">nos</hi>. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-095-backlink">86</ref></hi>	<hi rend="italic">inciti</hi>. Lezione erronea per <hi rend="italic">mitti </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) frutto di confusione paleografica.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-094-backlink">87</ref></hi>	<hi rend="italic">prodigus</hi>. Lezione priva di senso dovuta al fraintendimento dell’originario <hi rend="italic">prodigiis</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-093-backlink">88</ref></hi>	<hi rend="italic">actari</hi>. Per <hi rend="italic">aptari</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+ZL).</p><p rend="layout_notes ParaOverride-4"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-092-backlink">89</ref></hi>	<hi rend="italic">iussum  </hi>~ <hi rend="italic"> precepi</hi>. In questo punto la vulgata e alcuni codici di E (E1 e E3) presentano l’indicativo perfetto <hi rend="italic">iussi </hi>seguito dall’infinitiva: «iussi dato signo bucinae ad iter militem aptari». Gli altri codici di E leggono: <hi rend="italic">iussi</hi> E4 E8 E11, <hi rend="italic">iussu</hi> E5, <hi rend="italic">iussim</hi> E6 E10, ma presentano come verbo della principale il perfetto <hi rend="italic">precepi</hi> come ZL che però ha <hi rend="italic">iussum</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-091-backlink">90</ref></hi>	<hi rend="italic">interfecissemus</hi>. Lezione priva di senso dovuta all’erronea lettura dell’originario <hi rend="italic">iter fecissemus</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-090-backlink">91</ref></hi>	<hi rend="italic">in numerum</hi>. In ZL si legge <hi rend="italic">inum</hi> con <hi rend="italic">i</hi> sormontata dal <hi rend="italic">titulus</hi> e <hi rend="italic">um </hi>da un trattino ondulato. Anche in questo caso si tratta di un fraintendimento dell’originario <hi rend="italic">itinerum</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-089-backlink">92</ref></hi>	<hi rend="italic">post tertiam diem</hi>. Variante adiafora di <hi rend="italic">postera die</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-088-backlink">93</ref></hi>	<hi rend="italic">crinetus</hi>. Sequenza grafica priva di senso: si legge <hi rend="italic">criet</hi> con la <hi rend="italic">e</hi> sormontata dal <hi rend="italic">titulus</hi> e la <hi rend="italic">t</hi> con il ricciolo finale. Probabile fraintendimento dell’originario <hi rend="italic">celeriter</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-087-backlink">94</ref></hi>	<hi rend="italic">nociturus</hi>. Variante di <hi rend="italic">nocturnus</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) da intendere come participio passato riferito a <hi rend="italic">casus</hi>: ‘se fosse sorto qualche accidente dannoso o qualche pericolo’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="06.html#footnote-086-backlink">95</ref></hi>	<hi rend="italic">exercitus ~ igne</hi>. Lezione priva di senso dovuta al fraintendimento di <hi rend="italic">extrinsecus ignes</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-085-backlink">96</ref></hi>	<hi rend="italic">scami</hi>. Per <hi rend="italic">squami</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-084-backlink">97</ref></hi>	<hi rend="italic">spicudis</hi>. Fraintendimento di <hi rend="italic">spiculis</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-083-backlink">98</ref></hi>	<hi rend="italic">quasi erunt</hi>. Nel senso di ‘trovarsi’, variante adiafora di <hi rend="italic">petierunt </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E). </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-082-backlink">99</ref></hi>	<hi rend="italic">scanisque</hi>. La correzione <hi rend="italic">squamis</hi> appuntata nel margine sinistro con un segno di richiamo posto sopra al lemma non sembra attribuibile a Boccaccio.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-081-backlink">100</ref></hi>	<hi rend="italic">electa</hi>. Il contesto richiede <hi rend="italic">erecta</hi> (<hi rend="italic">Epistola+</hi>E): Alessandro sta descrivendo la tipica postura assunta dai serpenti quando sibilano.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-080-backlink">101</ref></hi>	<hi rend="italic">trifulos</hi>. Lezione priva di senso, frutto della vicinanza grafica tra <hi rend="italic">o</hi> e <hi rend="italic">ci</hi> nell’originario <hi rend="italic">trifulcis</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-079-backlink">102</ref></hi>	<hi rend="italic">suis</hi>. Variante di <hi rend="italic">servis </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) che determina uno slittamento di significato: ‘Combattemmo con essi [i serpenti] non più di un’ora, con la perdita di trenta di loro e trenta dei nostri soldati’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-078-backlink">103</ref></hi>	<hi rend="italic">multitudini</hi>. ZL presenta la medesima lezione di E6, mentre tutti gli altri codici di E hanno <hi rend="italic">magnitudini</hi> in accordo con alcuni mss. della vulgata. La lezione trasmessa da ZL risulta erronea riguardo al senso poiché la comparazione tra i leoni bianchi e i tori riguarda la grandezza degli animali in questione e non il loro numero.  </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-077-backlink">104</ref></hi>	<hi rend="italic">sera</hi>. Variante adiafora di <hi rend="italic">caeca</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E), si intenda: ‘mentre la tarda notte avanzava’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-076-backlink">105</ref></hi>	<hi rend="italic">colunbins</hi>. Per <hi rend="italic">columbinis</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-075-backlink">106</ref></hi>	<hi rend="italic">fiebant</hi>. Tutti i codici di E hanno <hi rend="italic">feriebant</hi> mentre la vulgata ha <hi rend="italic">ferebantur</hi>. La lezione trasmessa da ZL non risulta del tutto priva di senso se si intende <hi rend="italic">fiebant</hi> nel senso di ‘farsi incontro’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-074-backlink">107</ref></hi>	<hi rend="italic">tradatur</hi>. Nel senso di ‘arrendersi’. Si tratta probabilmente di un fraintendimento dell’originario <hi rend="italic">tardatur </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) che tuttavia non altera in modo significativo il senso del testo, si intenda infatti: ‘né si arrese ai fuochi e alle fiamme che opponevamo’. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-073-backlink">108</ref></hi>	<hi rend="italic">milites</hi>. Anche in questo caso si può ipotizzare un fraintendimento paleografico dell’originario <hi rend="italic">inutiles</hi> (<hi rend="italic">Epsitola</hi>+E) con conseguente slittamento di significato: ‘calpestò cinquantacinque soldati’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-072-backlink">109</ref></hi>	 <hi rend="italic">testes </hi>~<hi rend="italic"> muros</hi>. ZL condivide con E6 e E10 la variante <hi rend="italic">testes</hi> per <hi rend="italic">pestes</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) e presenta <hi rend="italic">muros</hi> ‘mura, fortificazioni’ per <hi rend="italic">mures </hi>‘topi’ (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) declinando <hi rend="italic">mus</hi> come sostantivo della seconda declinazione. Il testo regge dal punto di vista grammaticale (si potrebbe intendere infatti: ‘vennero dal celo testimoni che si diressero verso le fortificazioni indiane e gli accampamenti’), ma risulta evidentemente erroneo riguardo al senso poiché Alessandro in questo punto dell’epistola sta descrivendo l’attacco dei topi d’India.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-071-backlink">110</ref></hi>	<hi rend="italic">vulnera</hi>. Il contesto richiede l’aggettivo <hi rend="italic">vulnerata</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) riferito a <hi rend="italic">quadrupedia</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-070-backlink">111</ref></hi>	<hi rend="italic">corcoes</hi>. Lezione priva di significato, il resto dei codici di E ha <hi rend="italic">coroces </hi>(per <hi rend="italic">coraces</hi>). La vulgata ha <hi rend="italic">nocticoraces</hi> (per le lezioni alternative attestate dalla tradizione cfr. <hi rend="italic">Epistola</hi>, 21, 8).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-069-backlink">112</ref></hi>	<hi rend="italic">humanitate </hi>~ <hi rend="italic">nigri</hi>. ZL condivide con E6 e E10 la variante <hi rend="italic">humanitate</hi> per <hi rend="italic">immanitatem</hi> (E), presenta inoltre <hi rend="italic">stabant</hi> per <hi rend="italic">superabant</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E), <hi rend="italic">ūnros</hi> per <hi rend="italic">viros</hi> (E), e <hi rend="italic">fulvos</hi> al posto di <hi rend="italic">fulvo</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E, si tenga conto tuttavia che la vulgata presenta un testo differente: «corporum immanitate superabant, colore fulvo, rostro pedibusque nigris»). Tali alterazioni, attribuibili a sviste grafiche, producono un testo privo di senso. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-068-backlink">113</ref></hi>	<hi rend="italic">permictere</hi>. La lezione di ZL non dà senso e sembra frutto di un errore di lettura dell’originario <hi rend="italic">perniciem</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).   </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-067-backlink">114</ref></hi>	<hi rend="italic">inferebant</hi>. Boccaccio con un segno di richiamo appunta nel margine la variante <hi rend="italic">extrahebant </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-066-backlink">115</ref></hi>	<hi rend="italic">danonibiatores</hi>. Lezione priva di senso, E10 e E6 presentano l’inesistente <hi rend="italic">demonibratores</hi> mentre il resto della tradizione ha il corretto <hi rend="italic">demonstratores.</hi></p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-065-backlink">116</ref></hi>	<hi rend="italic">inditos</hi>. Lezione priva di senso condivisa con E6 e E10, il resto della tradizione ha <hi rend="italic">inclitos</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-064-backlink">117</ref></hi>	<hi rend="italic">perfectis</hi>. Lezione singolare di ZL rispetto a <hi rend="italic">pro factis</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) che provoca uno slittamento di significato, si intenda: ‘Ordinai di spezzare le loro mani, affinché per i loro meriti godessero di appropriati e completi castighi’. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-063-backlink">118</ref></hi>	<hi rend="italic">habito iussu</hi>. Variante adiafora di: «Hec habita deinde contione [conventione E]» (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-062-backlink">119</ref></hi>	<hi rend="italic">bucinarum</hi>. In ZL manca il sostantivo <hi rend="italic">sonitum</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) specificato da <hi rend="italic">bucinarum</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-061-backlink">120</ref></hi>	<hi rend="italic">initum</hi>. Il resto dei manoscritti ha <hi rend="italic">munitum</hi> tranne E10 che scrive <hi rend="italic">munitum</hi> e poi corregge in <hi rend="italic">initum</hi>. La lezione condivisa da ZL e E10 determina uno slittamento di significato rispetto al testo della vulgata, si intenda infatti: ‘percorremmo dunque l’itinerario intrapreso’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-060-backlink">121</ref></hi>	<hi rend="italic">dedicationi</hi>. ZL ha <hi rend="italic">dedicationi</hi> per <hi rend="italic">deditioni</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) con conseguente perdita di senso.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-059-backlink">122</ref></hi>	<hi rend="italic">interogata</hi>. Si intenda: ‘poiché egli sottoponeva quesiti su di me quelli risposero..’. Il resto della tradizione ha <hi rend="italic">incerta</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-058-backlink">123</ref></hi>	<hi rend="italic">perveni</hi>. Boccaccio scrive <hi rend="italic">pervenia(m)</hi> e poi corregge in <hi rend="italic">perveni</hi> ripristinando la lezione della vulgata. La lezione originaria trasmessa da ZL potrebbe derivare da un errore di lettura a partire dal testo di E che qui ha <hi rend="italic">perveneram</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-057-backlink">124</ref></hi>	<hi rend="italic">suscitans</hi>. Lezione erronea di ZL spiegabile considerando la vicinanza grafica con il corretto <hi rend="italic">sciscitans</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-056-backlink">125</ref></hi>	<hi rend="italic">diludens</hi>. Per <hi rend="italic">deludens</hi> (E). </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-055-backlink">126</ref></hi>	<hi rend="italic">Victis superatisque</hi>. ZL omette una porzione testuale trasmessa dal resto della tradizione di E: «Mox contuli me ab insidiis et Porum devici».</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-054-backlink">127</ref></hi>	<hi rend="italic">deos</hi>. Nel senso di ‘statua del dio’. Tutti i codici di E hanno «ad dei Herculis et ad dei Liberi» con <hi rend="italic">aedaem</hi> sottinteso, mentre la vulgata ha: «in Herculis Liberique».</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-053-backlink">128</ref></hi>	<hi rend="italic">vidimus</hi>. ZL segue E6 e E10, il resto della tradizione ha <hi rend="italic">audivimus</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-052-backlink">129</ref></hi>	<hi rend="italic">perscruptavi</hi>. Lezione erronea di ZL, l’infinitiva retta da <hi rend="italic">constitui</hi> richiede l’infinito <hi rend="italic">prescrutari </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-051-backlink">130</ref></hi>	<hi rend="italic">locum</hi>. Si intenda: ‘Lì dunque collocammo gli accampamenti per cinquanta stadi in lunghezza nella regione presso il fiume Buemar’. Tutti i codici di E al posto di <hi rend="italic">locum</hi> hanno <hi rend="italic">et in</hi> <hi rend="italic">latum</hi>, intendendo: ‘per cinquanta stadi in larghezza e in lunghezza’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-050-backlink">131</ref></hi>	<hi rend="italic">tabulatores</hi>. Lezione erronea di ZL frutto del fraintendimento del corretto <hi rend="italic">pabulatores</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-049-backlink">132</ref></hi>	<hi rend="italic">belliator</hi>. Forse per <hi rend="italic">bellator</hi>, la lezione corretta è <hi rend="italic">bestiarum</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-048-backlink">133</ref></hi>	<hi rend="italic">preveniri</hi>. Infinito storico, il resto della tradizione ha <hi rend="italic">perveni</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-047-backlink">134</ref></hi>	<hi rend="italic">fanas</hi>. Parola inesistente presente anche in E6 e E10, il resto della tradizione ha il corretto <hi rend="italic">faunos</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-046-backlink">135</ref></hi>	<hi rend="italic">memoria</hi>. Lezione priva di senso dovuta probabilmente ad un fraintendimento paleografico dell’originario <hi rend="italic">nemora </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-045-backlink">136</ref></hi>	<hi rend="italic">frigus</hi> <hi rend="italic">ingnes excreverant</hi>. In questo punto il testo tradito da ZL ha <hi rend="italic">ingnes</hi> per <hi rend="italic">ingens</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E), errore attribuibile alla vicinanza grafica dei due lemmi dal quale, per adattamento, si è generato il plurale <hi rend="italic">excreverant</hi> per <hi rend="italic">excreverat</hi> (E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-044-backlink">137</ref></hi>	<hi rend="italic">eq</hi>(<hi rend="italic">ui</hi>)<hi rend="italic">s</hi>. Forse per <hi rend="italic">aequis </hi>nel senso di ‘piano’: ‘attraverso la pianura tutto il campo sembrava bruciare’. Il resto dei codici di E ha <hi rend="italic">per eas</hi>, riferito a <hi rend="italic">nubes</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-043-backlink">138</ref></hi>	<hi rend="italic">operare</hi>. Lezione erronea di ZL, il complemento oggetto <hi rend="italic">vestes</hi> richiede l’infinito <hi rend="italic">opponere</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E): ‘ordinai ai soldati di opporre alle fiamme i vestiti strappati’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-042-backlink">139</ref></hi>	<hi rend="italic">in Macedonia</hi>. ZL presenta una variante trasmessa da tre codici della <hi rend="italic">Fam</hi>. III dell’<hi rend="italic">Epistola</hi> mentre il resto della tradizione e tutti i codici di E hanno il complemento di moto a luogo <hi rend="italic">in Macedoniam</hi>. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-041-backlink">140</ref></hi>	<hi rend="italic">muloens</hi>. Lezione priva di senso, considerando la vicinanza grafica tra <hi rend="italic">c e o</hi> è probabile che il copista abbia frainteso l’originario <hi rend="italic">mulcens </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E). </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-040-backlink">141</ref></hi>	<hi rend="italic">increduli</hi>. Nel senso di ‘incredibile’, probabile fraintendimento dell’originario <hi rend="italic">incredibili </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E). E6 presenta l’inesistente <hi rend="italic">incredili</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-039-backlink">142</ref></hi>	<hi rend="italic">experire</hi>. Il contesto richiede l’infinito <hi rend="italic">experiri</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-038-backlink">143</ref></hi>	<hi rend="italic">comparsum</hi>. Lezione priva di senso, il resto dei codici di E ha <hi rend="italic">comperturum</hi> mentre la vulgata ha <hi rend="italic">apparitum</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-037-backlink">144</ref></hi>	<hi rend="italic">roboris</hi>. Il contesto richiede l’ablativo <hi rend="italic">robore</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-036-backlink">145</ref></hi>	<hi rend="italic">nimium</hi>. Lezione adiafora di ZL rispetto a <hi rend="italic">innumeri</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-035-backlink">146</ref></hi>	<hi rend="italic">sunt</hi>. Al posto di <hi rend="italic">et</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) in ZL si legge <hi rend="italic">st</hi> con la <hi rend="italic">t</hi> sormontata da ricciolo. La lezione erronea di ZL si potrebbe spiegare ipotizzando una confusione tra l’originaria <hi rend="italic">e</hi> maiuscola di <hi rend="italic">et</hi> e la s di <hi rend="italic">sunt</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-034-backlink">147</ref></hi>	<hi rend="italic">acue</hi>. Lezione priva di senso, il resto dei codici ha <hi rend="italic">altior</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-033-backlink">148</ref></hi>	<hi rend="italic">mangno</hi>. Lezione adiafora di ZL vicina paleograficamente a <hi rend="italic">nigro </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-032-backlink">149</ref></hi>	<hi rend="italic">aurispicem</hi>. Per <hi rend="italic">aruspicem</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-031-backlink">150</ref></hi>	<hi rend="italic">femineoque</hi>. Boccaccio scrive <hi rend="italic">femineque</hi>, lezione trasmessa da tutti i codici di E, per poi correggere in <hi rend="italic">femineoque</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-030-backlink">151</ref></hi>	<hi rend="italic">actantibus</hi>. Per <hi rend="italic">astantibus</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-029-backlink">152</ref></hi>	<hi rend="italic">volebam</hi>. Lezione erronea rispetto a <hi rend="italic">vellebam</hi>, (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-028-backlink">153</ref></hi>	<hi rend="italic">curantibus</hi>. Sebbene questa lezione di ZL non risulti del tutto priva di senso (si intenda: ‘al centro del luogo sacro si trovavano alberi con diverse specie di foglie dalle proprietà curative’), si tratta di una banalizzazione dell’originario <hi rend="italic">circumastantibus</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-027-backlink">154</ref></hi>	<hi rend="italic">iurabat</hi>. Lezione singolare di ZL che potrebbe derivare dalla caduta delle prime lettere dell’originario <hi rend="italic">affirmabat</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) in seguito alla divisione sillabica del lemma in fine riga (come si presenta, ad esempio, in E6 e in E10) e al successivo fraintendimento paleografico del segmento <hi rend="italic">irmabat</hi>. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-026-backlink">155</ref></hi>	<hi rend="italic">audire</hi>. Fraintendimento di <hi rend="italic">adire</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E, nel senso di ‘avere accesso’) condiviso con E6 e E10. Si potrebbe intendere: «il sacerdote mi giurava che in quel luogo non si udivano mai pioggia, belve, uccelli e serpenti».</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-025-backlink">156</ref></hi>	<hi rend="italic">Illos</hi>. Lezione erronea di ZL, E ha <hi rend="italic">illas </hi>in accordo con il femminile <hi rend="italic">arbores</hi>. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-024-backlink">157</ref></hi>	<hi rend="italic">demonum</hi> ~ <hi rend="italic">intentes</hi>. Tutti i codici di E, in accordo con la vulgata, leggono: «de numinum suorum statu timentes», con rifermento all’afflizione che gli alberi del sole e della luna manifestavano durante le eclissi dei due astri. Dal testo trasmesso da ZL («demonum suorum statui intentes») sembra comunque possibile ricavare un senso, considerando che <hi rend="italic">intentes</hi>, nel senso di ‘rivolto a’, regge il dativo <hi rend="italic">statui</hi>: ‘affermava che quelli [gli alberi] durante le eclissi del sole e della luna erano scossi da moltissime lacrime, rivolti alla posizione dei propri numi’. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-023-backlink">158</ref></hi>	<hi rend="italic">arborem</hi>. La grammatica richiede <hi rend="italic">arbor</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E). </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-022-backlink">159</ref></hi>	<hi rend="italic">sedito</hi>. Per <hi rend="italic">seditio</hi> (E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-021-backlink">160</ref></hi>	<hi rend="italic">quominus</hi>. Per <hi rend="italic">cominus</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-020-backlink">161</ref></hi>	<hi rend="italic">fata ita</hi>. In questo punto il resto dei codici di E ha <hi rend="italic">fata tua ita</hi> in accordo con i codici della <hi rend="italic">Fam</hi>. II dell’<hi rend="italic">Epistola</hi>, mentre ZL segue il resto della tradizione. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-019-backlink">162</ref></hi>	<hi rend="italic">tantos milites</hi>. Lezione adiafora di ZL, il resto della tradizione ha <hi rend="italic">tam multos</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-018-backlink">163</ref></hi>	<hi rend="italic">consacravimus</hi>. Probabile fraintendimento del compendio dell’originario <hi rend="italic">constitimus</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E, ‘ci collocammo presso gli alberi sacri’) condizionato forse dall’adiacente <hi rend="italic">sacras</hi>. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-017-backlink">164</ref></hi>	<hi rend="italic">consummens</hi>. Il testo di ZL non dà senso, è probabile che il copista abbia commesso un errore di lettura fraintendendo le lettere finali dell’originario <hi rend="italic">consulens </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+ E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-016-backlink">165</ref></hi>	<hi rend="italic">prime</hi>. Riferito a <hi rend="italic">lune</hi>, il resto della tradizione ha <hi rend="italic">primum</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) associato ad <hi rend="italic">ortum</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-015-backlink">166</ref></hi>	<hi rend="italic">percuxi cornu</hi>. Il resto della tradizione ha: «percusso cornu splendoreque accepto», ma la lezione di ZL non risulta del tutto priva di senso se si considera <hi rend="italic">percuxi</hi> (per <hi rend="italic">percussi</hi>) indicativo perfetto di <hi rend="italic">percutio</hi> intendendo: ‘al raggio della prima luna suonai con il corno e l’albero, ricevuta la luce, rispose in greco’. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-014-backlink">167</ref></hi>	<hi rend="italic">zelum</hi>. Variante adiafora di <hi rend="italic">scelus</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) da intendere nel significato di ‘gelosia’. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-013-backlink">168</ref></hi>	<hi rend="italic">egit</hi>. Lezione erronea di ZL prossima paleograficamente all’originario <hi rend="italic">aeger</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-012-backlink">169</ref></hi>	<hi rend="italic">amicis. </hi>La lezione di ZL<hi rend="italic"> </hi>non dà senso, infatti il verbo <hi rend="italic">excito</hi><hi rend="italic"> </hi>richiede l’accusativo <hi rend="italic">amicos</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E). </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-011-backlink">170</ref></hi>	<hi rend="italic">sunto</hi>. Per <hi rend="italic">sumpto </hi>(E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-010-backlink">171</ref></hi>	<hi rend="italic">pridie</hi>. Tutti i codici di E hanno <hi rend="italic">pridia</hi>, lezione erronea condivisa con alcuni codici della vulgata. La lezione di ZL è corretta e si trova in due codici della vulgata, ma si tratta di un caso poco significativo in quanto l’errore di E potrebbe essere stato facilmente corretto per congettura.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-009-backlink">172</ref></hi>	<hi rend="italic">vicum</hi>. Lezione deteriore di ZL rispetto a <hi rend="italic">lucum </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) ‘bosco sacro’. </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-008-backlink">173</ref></hi>	<hi rend="italic">consilio</hi>. Il testo di ZL risulta più completo rispetto ad E che omette l’ablativo <hi rend="italic">consilio</hi>, la vulgata ha un testo differente: «cuius mortem percussoris manu cavendam habeam».</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-007-backlink">174</ref></hi>	<hi rend="italic">quem</hi> ~ <hi rend="italic">sint</hi>. Il testo trasmesso da ZL non sembra dare senso. Tutti i codici di E seguono la vulgata: «quemve exitum mater mea sororesque meae habiturae sint».  </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-006-backlink">175</ref></hi>	<hi rend="italic">veradice</hi>. Per <hi rend="italic">veridice</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-005-backlink">176</ref></hi>	<hi rend="italic">exercitu</hi>. Errore di ZL a partire da <hi rend="italic">exitu</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) frutto di fraintendimento paleografico.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-004-backlink">177</ref></hi>	<hi rend="italic">susciteris</hi>. Variante di <hi rend="italic">scisciteris </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E), da intendere nel senso di ‘incoraggiare a dire’.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-003-backlink">178</ref></hi>	<hi rend="italic">loci</hi>. Banalizzazione di <hi rend="italic">luci </hi>(<hi rend="italic">Epistola</hi>+E).</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-002-backlink">179</ref></hi>	<hi rend="italic">ocultis</hi>. Anche in questo caso ZL segue E6 e E10, gli altri codici di E hanno <hi rend="italic">oculis</hi>.</p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number _idGenCharOverride-1"><ref target="06.html#footnote-001-backlink">180</ref></hi>	<hi rend="italic">terras</hi> ~ <hi rend="italic">emeciebant</hi>. In questo punto il testo trasmesso da ZL non dà senso: sia <hi rend="italic">terras</hi> per <hi rend="italic">feras</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) sia l’inesistente <hi rend="italic">emeciebant</hi> per <hi rend="italic">eminebant</hi> (<hi rend="italic">Epistola</hi>+E) sembrano riconducibili a fraintendimenti paleografici.  </p><p rend="layout_notes"><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="06.html#footnote-000-backlink">181</ref></hi>	<hi rend="italic">monumentum</hi>. Banalizzazione condivisa con E6 e E10, il resto della tradizione ha <hi rend="italic">monimentum</hi>.</p>
      
      
      
      
      
      <div>
        <listBibl>
          <head>References</head>
          <bibl n="75390">Cary G., The Medieval Alexander, Cambridge University Press, Cambridge 1956.</bibl>
          <bibl n="75391">Cursi M., La scrittura e i libri di Giovanni Boccaccio, Viella, Roma 2013.</bibl>
          <bibl n="75392">De Marco M., Codici Vaticani della ‘Epistola Alexandri ad Aristotelem’, &amp;#171;Aevum&amp;#187;, 29, 1955, pp. 275-279.</bibl>
          <bibl n="75393">De Robertis T., Boccaccio copista, in T. De Robertis et al. (a cura di), Boccaccio autore e copista, Catalogo della mostra (Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, 11 ottobre 2013-11 marzo 2014), Mandragora, Firenze 2013, pp. 329-335.</bibl>
          <bibl n="75394">Di Benedetto F., Considerazioni sullo Zibaldone laurenziano del Boccaccio e restauro testuale della prima redazione del &amp;#171;Faunus&amp;#187;, &amp;#171;Italia Medioevale e Umanistica&amp;#187;, 14, 1971, pp. 91-129.</bibl>
          <bibl n="75395">Di Benedetto F., Presenza di testi minori negli Zibaldoni, in Picone M., Cazal&amp;#233; B&amp;#233;rard C. (a cura di), Gli Zibaldoni di Boccaccio. Memoria, scrittura, riscrittura. Atti del Seminario internazionale di Firenze-Certaldo (26-28 aprile 1996), Cesati, Firenze</bibl>
          <bibl n="75396">Goffredo da Viterbo, Pantheon, in G. Waitz (ed.), Gotifredi Viterbensis Opera, in Monumenta Germaniae Historica, Scriptores, 22, Hanover: Impensis Bibliopolii aulici Hahniani, 1872.</bibl>
          <bibl n="75397">Gunderson L.L., Alexander’s Letter to Aristotle about India, Verlag Anton Hain, Meisenheim am Glan 1980.</bibl>
          <bibl n="75398">Hahn T., Notes on Ross’s Cheek-List of Alexander Texts, &amp;#171;Scriptorium&amp;#187;, 34, 1980, pp. 275-278.</bibl>
          <bibl n="75399">Holdenried A.,&amp;#160;The Sibyl and Her Scribes. Manuscripts and Interpretation of the Latin Sibylla Tiburtina c. 1050-1500, Ashgate, Burlington 2006.</bibl>
          <bibl n="75400">Petoletti M., Tavola di ZL+ML secondo l’ordinamento originale, De Robertis T. et al. (a cura di), Boccaccio autore e copista, Catalogo della mostra (Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, 11 ottobre 2013-11 marzo 2014), Mandragora, Firenze, 2013, pp. 30</bibl>
          <bibl n="75401">Pfister F., Kleine Texte zum Alexanderroman, nach der Bamberger Handschrift, Carl Winter’s Universit&amp;#228;tsbuchhandlung, Heidelberg 1910.</bibl>
          <bibl n="75402">Ross D.J.A., A check-list of mss of three Alexander texts: the Julius Valerius Epitome, The Epistola ad Aristotelem and the Collatio cum Didimo, &amp;#171;Scriptorium&amp;#187;, 10, 1956, pp. 127-132.</bibl>
          <bibl n="75403">Ross D.J.A., Alexander Historiatus, K. Secomska, The Miniature Cycle in the Sandomierz Pantheon and the Medieval Iconography of Alexander’s Indian Campaign, &amp;#171;Journal of the Warburg and Courtauld Institutes&amp;#187;, 38, 1975, pp. 53-71.</bibl>
          <bibl n="75404">Ross D.J.A., Alexander Historiatus. A Guide to Medieval Illustrated Alexander Literature, Athen&amp;#228;um, Frankfurt am Main 19882.</bibl>
          <bibl n="75405">Tatananni G., Boccaccio e la biografia di Omero, in S. Zamponi (a cura di), Intorno a Boccaccio / Boccaccio e dintorni 2017. Atti del Seminario Internazionale di studi (Certaldo Alta, Casa di Giovanni Boccaccio, 16 settembre 2017), Firenze University Pres</bibl>
          <bibl n="75406">Torquati M., Latino Latini e l’esemplare viterbese del ‘Pantheon’, &amp;#171;Rivista storica del Lazio&amp;#187;, 16, 2002, pp. 6-15.</bibl>
          <bibl n="75407">Vercamer G., Godfrey of Viterbo and his Perception in Poland in the Fourteenth and Fifteenth Centuries, in T. Foerster (ed.), Godfrey of Viterbo and his Readers. Imperial Tradition and Universal History in Late Medieval Europe, Ashgate, Farnham-Burlington</bibl>
          <bibl n="75408">Voorbij J.B.,&amp;#160;Additions to Ross’s Cheek-List of Alexander Texts,&amp;#160;&amp;#171;Scriptorium&amp;#187;,&amp;#160;38, 1984, pp. 116-120.</bibl>
          <bibl n="75409">Voorbij J.B., Medieval Dossiers and Modern Stemmas, in P. van Reenen, M. Van Mulken (eds.), Studies in Stemmatology, John Benjamins Publishing Company, Amsterdam-Philadelphia 1996.</bibl>
          <bibl n="75410">Walther Boer W. (ed.), Epistola Alexandri ad Aristotelem ad codicum fidem edita et commentario critico instructa, Hagae Comitis, Excelsior 1953 (Hain, Meisenheim am Glan 19732).</bibl>
          <bibl n="75411">Weber L.J., Godfrey of Viterbo’s Pantheon: Origin, evolution and later transmission, PhD dissertation, University of California, Los Angeles 1993.</bibl>
          <bibl n="75412">Weber L.J., The Historial Importance of Godfrey of Viterbo, &amp;#171;Viator&amp;#187;, 25, 1994, pp. 153-196.</bibl>
          <bibl n="75413">Zamponi S., Petoletti M., Nell’officina di Boccaccio: gli autori latini classici e medievali di una lunga iniziazione letteraria, in De Robertis T. et al. (a cura di), Boccaccio autore e copista, Catalogo della mostra (Firenze, Biblioteca Medicea Laurenzi</bibl>
          <bibl n="75414">Zamponi S. et. al., Stratigrafia dello Zibaldone e della Miscellanea Laurenziani, in Gli Zibaldoni di Boccaccio. Memoria, scrittura, riscrittura. Atti del Seminario internazionale di Firenze-Certaldo (26-28 aprile 1996), M. Picone e C. Cazal&amp;#233; B&amp;#233;rard (a cu</bibl>
          <bibl n="75415">Zanobi M., Il &amp;#171;De Sibillis&amp;#187; copiato da Giovanni Boccaccio nello Zibaldone Laurenziano, Plut. 29 8, in Barsotti S. et. al. (a cura di), Secondo Fantasia. Studi per Corrado Bologna dalle allieve e dagli allievi della Scuola Normale Superiore, ETS, Pisa 2020</bibl>
        </listBibl>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>