<?xml version="1.0" encoding="utf-8" standalone="yes"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title type="main" level="a">Вертоград многоцветный Симеона Полоцкого как мнемотехническое и гомилетическое пособие</title>
        <author>
          <persName n="1" ref="https://orcid.org/0000-0001-6299-5187" type="ORCID">
            <forename>Margarita</forename>
            <surname>Korzo</surname>
            <placeName type="affiliation">RAS Institute of Philosophy, Russian Federation</placeName>
          </persName>
        </author>
        <respStmt>
          <resp>This is a section of <title>Language and Education in Petrine Russia</title>(DOI: <idno type="DOI">10.36253/979-12-215-0585-6</idno>) by </resp>
          <name>Swetlana Mengel, Laura Rossi</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Firenze University Press</publisher>
        <pubPlace>Florence</pubPlace>
        <date when="2024">2024</date>
        <idno type="DOI">https://doi.org/10.36253/979-12-215-0585-6.23</idno>
        <availability>
          <p>Available for academic research purposes</p>
          <p>Open Access</p>
          <p>Copyright Author(s)</p>
          <licence source="text" target="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode">
            <p>Content licence CC BY 4.0</p>
          </licence>
          <licence source="metadata" target="https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/legalcode">
            <p>Metadata licence CC0 1.0</p>
          </licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <p>This is original content, published for academic research purposes</p>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <appInfo>
        <application version="2.2" ident="Booksflow">
          <desc>Digital edition XML powered by Booksflow</desc>
        </application>
      </appInfo>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>Simeon Polotsky's A Garden of Many Flowers as a Mnemonic and Homiletic Manual.
The study attempts to investigate Simeon’s Polotskij poetic encyclopedia Vertograd mnogotsvetnyj (A Garden of Many Flowers) as a kind of homiletic manual: organized as a sequential enumeration of arguments, points and “vin” (вин), the poems could have been conceived by Simeon as a mnemonic tool to facilitate the composing of doctrinal, catechetical and thematic sermons for less educated preachers. Through two Latin collections of annual sermons — by Matthias Faber (XVII C.) and supposedly by Meffreth from Meissen (XV C.), both collections identified by Anthony Hippisley — a number of mnemonic verses and fragments of rhymed writings, already known in the Middle Ages, were included in Vertograd mnogotsvetnyj. Some poems in the poetic encyclopedia have parallels in Simeon’s two collections of homilies: Obed dushevnyj (The Spiritual Midday Meal, 1681) and Vecherya Dushevnaya (The Spiritual Supper, 1683), which confirms the close relation between Simeon’s Polotskij poetic and homiletical heritage.</p>
      </abstract>
      <textClass>
        <keywords>
          <list>
            <item>Simeon Polotskij</item>
            <item>Vertograd mnogotsvetnyj</item>
            <item>Obed dushevnyj</item>
            <item>Vecherya Dushevnaya</item>
            <item>Meffreth from Meissen</item>
            <item>Matthias Faber</item>
            <item>religious poetry</item>
            <item>sermon</item>
            <item>homiletics</item>
            <item>mnemotechnics</item>
          </list>
        </keywords>
      </textClass>
    </profileDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <p>It is available online at https://doi.org/10.36253/979-12-215-0585-6.23<ref target="https://doi.org/10.36253/979-12-215-0585-6.23" /></p>
      <div><head><hi rend="italic">Вертоград многоцветный </hi>Симеона Полоцкого как мнемотехническое и гомилетическое пособие</head><p rend="h1_author" ><hi rend="CharOverride-1">Маргарита А. Корзо</hi></p><p rend="h1_indexAbstract"><hi rend="bold">Abstract</hi><hi >: </hi><hi rend="italic">Simeon Polotsky’s</hi><hi > </hi><hi rend="CharOverride-2" >A Garden of Many Flowers</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">as a Mnemonic and Homiletic Manual.</hi><hi > The study attempts to investigate Simeon’s Polotskij poetic encyclopedia </hi><hi rend="italic">Vertograd mnogotsvetnyj </hi><hi >(A Garden of Many Flowers) as a kind of homiletic manual: organized as a sequential enumeration of arguments, points and “vias” (</hi><hi rend="italic">вивина</hi><hi rend="italic">)</hi><hi >, the poems could have been conceived by Simeon as a mnemonic tool to facilitate the composing of doctrinal, catechetical and thematic sermons for less educated preachers. Through two Latin collections of annual sermons — by Matthias Faber (XVII C.) and supposedly by Meffreth from Meissen (XV C.), </hi><hi>both collections </hi><hi >identified by Anthony Hippisley — a number of mnemonic verses and fragments of rhymed writings, already known in the Middle Ages, were included in </hi><hi rend="italic">Vertograd mnogotsvetnyj.</hi><hi > Some poems in the poetic encyclopedia have parallels in Simeon’s two collections of homilies: </hi><hi rend="italic">Obed dushevnyj </hi><hi >(The Spiritual Midday Meal, 1681) and </hi><hi rend="italic">Vecherya Dushevnaya </hi><hi >(The Spiritual Supper, 1683), which confirms the close relation between Simeon’s Polotskij poetic and homiletical heritage.</hi></p><p rend="h1_indexAbstract"><hi rend="bold">Keywords</hi>: Simeon Polotskij, <hi rend="italic">Vertograd mnogotsvetnyj,</hi> <hi rend="italic">Obed dushevnyj,</hi> <hi rend="italic">Vecherya Dushevnaya,</hi> Meffreth from Meissen, Matthias Faber, religious poetry, sermon, homiletics, mnemotechnics</p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Поэтическая энциклопедия </hi><hi rend="italic">Вертоград многоцветный</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-014">1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1"> создавалась Симеоном Полоцким преимущественно в 1677–78 годах, хотя туда вошли стихотворные фрагменты и более раннего периода. По первоначальному замыслу вирши </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">располагались не в алфавитном порядке, но тематическими блоками; лишь в беловых версиях, как установила Лидия И. Сазонова, сочинение приобретает вид «поэтической россыпи» (</hi><hi rend="CharOverride-1" >B</hi><hi rend="CharOverride-1">-</hi><hi rend="CharOverride-1" >I</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1" >XXV</hi><hi rend="CharOverride-1">). Антони Хипписли выявил ряд источников западного происхождения, из которых Симеон черпал для </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">отдельные образы, сюжеты и текстуальные фрагменты; в качестве основных исследователь называет два компендиума годичных проповедей: хронологически более ранний </hi><hi rend="italic">Hortulus</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">Reginae</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="CharOverride-1">(на его основе составлены 186 стихов) и сборник </hi><hi rend="CharOverride-1" >XVII</hi><hi rend="CharOverride-1"> века </hi><hi rend="italic">Concionum</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">opus</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">tripartitum</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="CharOverride-1">(источник 1234 виршей) (Хипписли 2001, 698–700). </hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Первый из названных сборников традиционно приписывают некоему Меффрету из саксонского г. Майсен (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Meffret</hi><hi rend="CharOverride-1">(</hi><hi rend="CharOverride-1" >h</hi><hi rend="CharOverride-1">) </hi><hi rend="CharOverride-1" >von</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Meissen</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1" >Misnensis</hi><hi rend="CharOverride-1">)</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-013">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">. Об авторе </hi><hi rend="italic">Hortulus</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">Reginae</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="CharOverride-1">известно лишь то, что он сам о себе сообщает в прологе к осенней части компендиума: он был духовным лицом в г. Майсен в то время, когда епископскую кафедру занимал Йоханнес </hi><hi rend="CharOverride-1" >IV</hi><hi rend="CharOverride-1"> (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Johannes</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Hoffmann</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >von</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Schweidnitz</hi><hi rend="CharOverride-1">, 1375–1451, возглавлял диоцез в 1427–1451 годах); сборник с самого начала составлялся как гомилетическое пособие и не являлся обобщением проповеднического опыта самого автора; в 1443 году автор закончил часть проповедей «</hi><hi rend="CharOverride-1" >de</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >sanctis</hi><hi rend="CharOverride-1">» и сразу приступил к части «</hi><hi rend="CharOverride-1" >de</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >tempore</hi><hi rend="CharOverride-1">». В прологе объясняется и название сборника, под «царицей» подразумевается Церковь Христова (</hi><hi rend="CharOverride-1" >M</hi><hi rend="CharOverride-1">/</hi><hi rend="CharOverride-1" >h</hi><hi rend="CharOverride-1">, 1–2). Во 2-й проповеди на 20-е воскресенье после Троицы 1447 год называется текущим годом</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-012">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">; таким образом, весь сборник был закончен после этой даты. Автор </hi><hi rend="italic">Hortulus</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">Reginae</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="CharOverride-1">нигде не называет себя по имени, но уже в инкунабулах конца </hi><hi rend="CharOverride-1" >XV</hi><hi rend="CharOverride-1"> века он иногда именуется Петром (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Petrus</hi><hi rend="CharOverride-1">) с разными вариантами родового имени (например, </hi><hi rend="CharOverride-1" >Metford</hi><hi rend="CharOverride-1">). Современные исследователи склоняются к тому, что «</hi><hi rend="CharOverride-1" >Meffreth</hi><hi rend="CharOverride-1">» — это не имя составителя, но второе или альтернативное название сборника. В пользу данной версии приводятся как минимум два аргумента. Во-первых, слово «</hi><hi rend="CharOverride-1" >Meffreth</hi><hi rend="CharOverride-1">» не склоняется на титульных листах ни рукописных копий текста, ни ранних печатных версий, как этого следовало бы ожидать в случае с именем собственным: так, на титуле первого издания (Базель, 1483/1484) читается «</hi><hi rend="CharOverride-1" >Sermones</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Meffreth</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1" >alias</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >ortulus</hi><hi rend="CharOverride-1"> [sic] </hi><hi rend="CharOverride-1" >regine</hi><hi rend="CharOverride-1"> [sic]», а на титулах изданий первой половины </hi><hi rend="CharOverride-1" >XVII</hi><hi rend="CharOverride-1"> века «</hi><hi rend="CharOverride-1" >Sermonum</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Meffret</hi><hi rend="CharOverride-1"> &lt;…&gt; </hi><hi rend="CharOverride-1" >vulgo</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Hortulus</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Reginae</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >appellantur</hi><hi rend="CharOverride-1">». В качестве второго аргумента приводятся строки завершающего «pars aestivalis» стихотворного фрагмента «</hi><hi rend="CharOverride-1" >In</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >commendationem</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >to</hi><hi rend="CharOverride-1">t</hi><hi rend="CharOverride-1" >ius</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >operis</hi><hi rend="CharOverride-1">», в которых любопытствующему читателю открывается название книги: «</hi><hi rend="CharOverride-1" >At</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >libri</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >nomen</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >lector</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >si</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >forte</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >requires</hi><hi rend="CharOverride-1"> / </hi><hi rend="CharOverride-1" >Regine</hi><hi rend="CharOverride-1"> [sic] </hi><hi rend="CharOverride-1" >Meffret</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >hortulus</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1" >ipse</hi><hi rend="CharOverride-1">. </hi><hi rend="CharOverride-1" >Vale</hi><hi rend="CharOverride-1">» (М/</hi><hi rend="CharOverride-1" >a</hi><hi rend="CharOverride-1">, лист без пагинации, после «</hi><hi rend="CharOverride-1" >Index</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >rerum</hi><hi rend="CharOverride-1">»). Исследователями отвергается и встречающееся ранее предположение, что автор сборника был доминиканцем (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Cruel</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1879, 486–93; </hi><hi rend="CharOverride-1" >Schmidtke</hi><hi rend="CharOverride-1"> 2010). В дальнейшем рассуждении я буду именовать </hi><hi rend="italic">Hortulus</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">Reginae</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="CharOverride-1">для краткости «Меффретом».</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Сборник </hi><hi rend="italic">Concionum</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">opus</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">tripartitum</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="CharOverride-1">(1631</hi><hi rend="superscript CharOverride-3">1</hi><hi rend="CharOverride-1">) принадлежит перу баварца Маттиаса Фабера (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Matthias</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Faber</hi><hi rend="CharOverride-1">, 1586/87–1653)</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-011">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">. Трехтомное издание было подготовлено в бытность Фабера преподавателем в университете и настоятелем прихода Св. Маврикия в Ингольштадте, в определенной степени отражает личный проповеднический опыт его автора. Для </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">Симеон использует только две части, «весеннюю» и «праздничную» (Хипписли 2001, 698). В 1637 г. Фабер вступает в Вене в Общество Иисуса, и уже в статусе иезуита отчасти перерабатывает свой сборник проповедей и публикует его как двухчастное сочинение под иным названием (</hi><hi rend="italic">Auctuarium</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">operis</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">concionum</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">tripartiti</hi><hi rend="italic">)</hi><hi rend="CharOverride-1">. Перу Фабера принадлежит также подборка проповедей на погребение и таинство брака, опубликованная уже после кончины автора в 1653 году в Трнаве (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Baring</hi><hi rend="CharOverride-1">-</hi><hi rend="CharOverride-1" >Gould</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1865, 100–02)</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-010">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">. </hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Настоящее исследование представляет собой не претендующую на формулировку окончательных результатов, предварительную попытку взглянуть на </hi><hi rend="italic">Вертоград </hi><hi rend="CharOverride-1">как на одну из разновидностей мнемотехнического и гомилетического пособия. Нет оснований утверждать, что создание подобного рода пособия было </hi><hi rend="italic">главной интенцией </hi><hi rend="CharOverride-1">Симеона, но не исключено, что он допускал и такое использование поэтической энциклопедии наряду с целями дидактики и услаждения своего потенциального читателя. Исследователи неоднократно подмечали тесную связь поэтического творчества Симеона и его проповеднического наследия, оформленного в собраниях поучений на воскресные дни </hi><hi rend="italic">Обед душевный </hi><hi rend="CharOverride-1">(составлен ок. 1675 года, издан в 1681 году) и на годичные праздники </hi><hi rend="italic">Вечеря душевная </hi><hi rend="CharOverride-1">(сборник собран около 1676 года, опубликован в 1683 году). Именно это наблюдение оправдывает постановку вопроса, а не был ли </hi><hi rend="italic">Вертоград </hi><hi rend="CharOverride-1">целиком или по крайней мере значительные его фрагменты рифмованным переложением не только использованных Симеоном латинских источников, но и его собственных прозаических слов и поучений из </hi><hi rend="italic">Обеда </hi><hi rend="CharOverride-1">и </hi><hi rend="italic">Вечери,</hi><hi rend="CharOverride-1"> своего рода мнемотехническим средством, в значительной степени облегчающим понимание и запоминание текстов проповедей целиком или их фрагментов. </hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Обобщение отдельных сюжетов или тематических блоков ритмической прозой или в стихах (чаще всего — в двустишиях) было одним из широко используемых, восходящих еще к античным временам мнемотехнических приемов</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-009">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">. Подобного рода обобщения оставались востребованными на протяжении всего Средневековья в грамматической и риторической практиках, в сфере канонического и гражданского права, в учебном процессе. В раннее Новое время стихи как мнемотехническое средство для лучшего запоминания материала получают необычайно широкое распространение также в дидактической и учебной литературе, в том числе и в России. К этому приему усвоения информации обращался Симеон Полоцкий в своем букварном пособии 1679 года (Bragone 2014), также педагог и математик Леонтий Магницкий (1669–1739) в первой части учебника </hi><hi rend="italic">Арифметика, сиречь наука числительная </hi><hi rend="CharOverride-1">(1703) (Брагоне 2013).</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Мнемотехника была востребована и для нужд духовной формации священников. С помощью ритмизированных фраз и двустиший духовенство заучивало отдельные истины христианского вероучения, последовательность событий Священной истории и церковных таинств, катехетический материал, различные категории греховных деяний; в рифмованной форме излагались порядок действий духовника во время таинства исповеди и у постели умирающего, даже отдельные положения канонического права (условия возмещения нанесенного ущерба, ситуации ограничения духовных лиц в правах, канонические запреты на оформление брачных отношений, др.). Мнемотехнические стихи использовались для запоминания библейских пассажей, рукописные гомилетические пособия содержали значительный по объему стихотворный материал, который мог использоваться как тезисный план для церковных поучений.</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Значительная часть виршей </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">вполне подходит в качестве материала для составления проповедей (например, стихи в форме </hi><hi rend="italic">exempla</hi><hi rend="italic">)</hi><hi rend="CharOverride-1">, но в данном исследовании речь пойдет только о виршах, которые организованы как последовательное перечисление аргументов («вин») или пунктов на определенные сюжеты: именно их удобнее всего использовать в качестве потенциального плана тематических слов, поучений, ораций не только религиозного, но и светского характера. Такой способ выстраивания отдельных виршей Симеон позаимствовал из своих основных источников — из сборников «Меффрет» и Фабера, в которых проповеди дробятся на множество мелких, иногда пронумерованных тематических единиц со сложной иерархией пунктов и подпунктов, зачастую с самостоятельными заголовками на полях. Подобное структурирование материала, позволяющее упорядочить высказывание и придать ему логическую четкость, часто именуемое «шкатулочным» методом, было, несомненно, следствием влияния схоластики на гомилетику</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-008">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">. В </hi><hi rend="italic">Вертограде </hi><hi rend="CharOverride-1">встречается несколько способов выделения пунктов: простое перечисление «первое/во-первых, второе, третѣе, …»; с использованием слова «вина» («вина первая, вторая, …»); без нумерации, с помощью вводных слов («в первых, паки, еще, к тому, выше того, к сим, по сих, наконец…»). Прием структурирования материала с помощью пунктов (аргументов, «вин» и т.п.) Симеон использует не только в поэтической энциклопедии, но и в проповедях (в бóльшей степени в </hi><hi rend="italic">Обеде душевном </hi><hi rend="CharOverride-1">и в меньшей — в </hi><hi rend="italic">Вечери душевной)</hi><hi rend="CharOverride-1">. Анализируя лишь избранные примеры виршей с пунктами или перечнями «вин» из </hi><hi rend="italic">Вертограда,</hi><hi rend="CharOverride-1"> я хотела бы совершить мысленный эксперимент и предположить, для каких конкретно жанров проповедей эти вирши могли бы использоваться в качестве потенциального материала. Я попытаюсь также в первом приближении ответить на вопрос об источниках источников Симеона и проиллюстрировать, какие известные уже в Средние века мнемотехнические фразы и двустишия, также фрагменты рифмованных текстов попали в </hi><hi rend="italic">Вертоград </hi><hi rend="CharOverride-1">через проповеди «Меффрета» и Фабера. </hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Значительная часть стихотворных фрагментов </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">вполне подходит в качестве тезисного плана для составления катехетических проповедей. Например, поучений общего характера, излагающих тот минимальный объем религиозных истин, которому каждый проповедник должен научить вверенных его попечению христиан:</hi></p><quote rend="quotation_b" ><hi rend="italic">Хлѣбов пять</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Пять хлѣбов Христос Господь древле умножил есть</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">И пять тысящь народа тѣми насытил есть.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Проповѣдник же Христа Бога подражает,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Егда пятерицею хлѣбов насыщает […].</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="bold">Первый </hi><hi rend="CharOverride-1">же хлѣб духовный, иже людем дают —</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Егда что есть вѣрити требѣ, научают.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Двенадесяточастен хлѣб сей вам бывает,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Толико членов вѣры в себѣ заключает.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="bold">Вторый</hi><hi rend="CharOverride-1"> хлѣб православным они раздѣляют,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Егда что творително, свѣтло изъявляют.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Сей десяточастен есть, ибо имать в себѣ</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Завѣт десятословный, иже блюсти требѣ.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Третий</hi><hi rend="CharOverride-1"> хлѣб учители вѣрным предлагают,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Елма чесо блюстися нуждно, извѣщают.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">В сем хлѣбѣ седмь есть частей — седмь грѣхов познати,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Иже силны суть душу грѣшну умерщвляти.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Четвертый</hi><hi rend="CharOverride-1"> хлѣб духовный вѣрным они дают,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Егда убоятися казни поучают,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Яже грѣшныя имать мучити во вѣки</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Во гееннѣ аггели купно с человѣки.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Пятый</hi><hi rend="CharOverride-1"> хлѣб сладкий зѣло онѣми дается,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Елма что желателно вѣрным является […]</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">(В-III, 293–94).</hi></quote><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">По аналогии с 5-ю умноженными Христом хлебами, Симеон называет 5 хлебов, которыми проповедник должен питать свою паству: Символ веры, Декалог, учение о 7-ми смертных грехах, о посмертном наказании грешников и о посмертной радости праведников. Источником вирша Хипписли называет фрагмент поучения «Меффрета» на 4-е воскресенье Великого Поста (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 609</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-007">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">; </hi><hi rend="CharOverride-1" >M</hi><hi rend="CharOverride-1">/</hi><hi rend="CharOverride-1" >h</hi><hi rend="CharOverride-1">, 287). «Меффрет», в свою очередь, воспроизводит дословно объяснение слов апостола Павла «в церкви хочу лучше пять слов сказать умом моим, чтобы и других наставить» (1 Кор. 14:19) из 97-й лекции толкования на Книгу Премудрости Соломона английского доминиканца Роберта Холкота (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Robert</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Holkoth</hi><hi rend="CharOverride-1"> или </hi><hi rend="CharOverride-1" >Holcot</hi><hi rend="CharOverride-1">, 1290–1349): под 5-ю словами апостола доминиканец имеет в виду то, во что верующему надлежит верить, что ему необходимо делать, чего нужно бояться и избегать, к чему стремиться: «</hi><hi rend="CharOverride-1" >quid</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >credendum</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1" >quid</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >faciendum</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1" >quid</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >timendum</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1" >quid</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >cavendum</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1" >quid</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >appetendum</hi><hi rend="CharOverride-1">» (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Holkoth</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1586, 330). Для вирша </hi><hi rend="italic">Хлѣбов пять </hi><hi rend="CharOverride-1">Симеон меняет местами смертные грехи и посмертное наказание, придавая 5-частной структуре бóльшую логичность. </hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">До Холкота данная мнемотехническая фраза встречалась у французского доминиканца, кардинала Гуго де Сен-Шера (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Hugues</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >de</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Saint</hi><hi rend="CharOverride-1">-</hi><hi rend="CharOverride-1" >Cher</hi><hi rend="CharOverride-1">, ок. 1200–63 гг.) в контексте толкования фрагмента </hi><hi rend="italic">Книги Судей Израилевых </hi><hi rend="CharOverride-1">«И пришел Ангел Господень…» (6:11). Следуя нравственному истолкованию доминиканца, ангел символизирует высшее духовное лицо («</hi><hi rend="CharOverride-1" >Angelus</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Domini</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1" >est</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Praelatus</hi><hi rend="CharOverride-1">»), облеченное властью поучать и наставлять (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Huge</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >de</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Sancto</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Caro</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1703, 201). Именно на </hi><hi rend="italic">Постиллу на всю Библию </hi><hi rend="CharOverride-1">Гуго ссылались впоследствии католические экзегеты, но также и составители различного рода энциклопедических пособий (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Robert</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >de</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Cambrai</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1680, 1145), рассуждая о 5-частном, необходимом для каждого христианина знании. Попавшая в </hi><hi rend="italic">Вертоград </hi><hi rend="CharOverride-1">посредством текста «Меффрета» мнемотехническая фраза довольно рано была воспринята и в катехетической литературе: в несколько иной формулировке она воспроизводится в рифмованном катехизисе </hi><hi rend="italic">Католический алфавит </hi><hi rend="CharOverride-1">(</hi><hi rend="italic">Alphabetum</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">Catholicorum</hi><hi rend="italic">,</hi><hi rend="CharOverride-1"> ок. 1295 г.) испанского врача и деятеля Салернской медицинской школы Арнольда де Вилланова (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Arnaldus</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >de</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Villa</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Nova</hi><hi rend="CharOverride-1">, ок. 1240–1311 гг.)</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3" ><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-006">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">.</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">В качестве основы катехетических проповедей подходят вирши Вертограда, в которых излагаются отдельные вероучительные истины. Источниками некоторых стихов Хипписли называет конкретные фрагменты из поучений «Меффрета» и Фабера, но фактически речь идет о воспроизведении библейского текста. Так, в вирше </hi><hi rend="italic">Грѣси, вопиющии в небо </hi><hi rend="CharOverride-1">Симеон сам называет свой источник: «Четыри в </hi><hi rend="CharOverride-4">Писании</hi><hi rend="CharOverride-1"> грѣси положенни / иже вопиющии в небо нареченни» (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >I</hi><hi rend="CharOverride-1">, 232–33). Для отдельных виршей Симеон мог использовать в качестве основы структурные единицы катехизисов той эпохи. Примером может послужить стихотворение </hi><hi rend="italic">Грѣси противу Духу Святому,</hi><hi rend="CharOverride-1"> в котором перечисляются шесть категорий греховных деяний: «отчаяние», «упование лишнѣе», «некаяние», «жестосердие», «правды боритель», «ненавидяй в ближних благодати» (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >I</hi><hi rend="CharOverride-1">, 229–30; Хипписли не указал источника). О существовании преступлений против Св. Духа говорится в Евангелиях (например, Мф. 12: 31–2), но разновидности данных преступлений получают конкретизацию в католических катехизисах раннего Нового времени. Так, в пользовавшемся огромной популярностью вероучительном пособии иезуита Петра Канизия (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Petrus</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Canisius</hi><hi rend="CharOverride-1">, латинизир. от </hi><hi rend="CharOverride-1" >de</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Hondt</hi><hi rend="CharOverride-1">, 1521–97 гг.) перечисляются следующие грехи против Св. Духа</hi><hi rend="CharOverride-1">: «Praesumptio de misericordia Dei, desperatio, veritatis impugnatio, fraternae charitatis invidentia, obstinatio, impoenitentia» (Canisius 1570, D4). </hi><hi rend="CharOverride-1">Симеон явно воспроизводит данную схему, лишь несколько меняя последовательность грехов.</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Катехетическую проповедь можно выстроить и на материале стихов </hi><hi rend="italic">Вертограда,</hi><hi rend="CharOverride-1"> в которых рассматриваются отдельные христологические сюжеты. Вирш </hi><hi rend="italic">Язвы Христовы-2 </hi><hi rend="CharOverride-1">называет 5 причин, почему на теле Христа после Воскресения сохранились следы от пережитых крестных страданий:</hi></p><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">[…] </hi><hi rend="CharOverride-4">Первая вина</hi><hi rend="CharOverride-1"> — яко воем раны</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">в славу, не в нечесть бывают писаны,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">И они убо тѣх не сокривают,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">но, яко знамя службы си, являют.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">В похвалу убо плоти пресвятыя</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">изволил Господь сохранити тыя.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Вина вторая</hi><hi rend="CharOverride-1"> — да кождо то знает,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">яко Божество в плоти пребывает,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">И яко Той же, сошедый с небесе,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">а не ин тѣлом, из гроба воскресе.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Божества знамя есть воскресение,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">человѣчества — язв сохранение.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Вина третия</hi><hi rend="CharOverride-1"> — дара ны являет</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Отцу, и за ны Ходатай бывает,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">И да извѣстно выну то нам будет,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">яко пещися о нас не забудет.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Вина четверта</hi><hi rend="CharOverride-1">, да мы возглядаем</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">на язвы Его и любовь познаем.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">За ту же взаим да возлюбим Его,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Искупителя и Спаса своего.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Вина пятая</hi><hi rend="CharOverride-1"> — язвы соблюдает,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">да я на Судѣ Страшном появляет</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Благим в утѣху, злым в посрамление,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">овым в блаженство, сим в осуждение. […]</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">(В-III, 432–33).</hi></quote><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Хипписли установил, что Симеон обобщил в вирше 3-е поучение Фабера на 1-е воскресенье после Пасхи (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 624; </hi><hi rend="CharOverride-1" >F</hi><hi rend="CharOverride-1">, 9–13). Примечательно, что проповедь Фабера легла в основу сюжета о язвах Христа в 1-м слове на 2-е воскресенье после Пасхи (</hi><hi rend="italic">О Фоме)</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="italic">Обеда душевного </hi><hi rend="CharOverride-1">(Обед 1681, 14об.–16). В этом случае Симеон воспроизводит не только общее рассуждение баварца, но и заимствует значительную часть приведенных Фабером цитат из богословских сочинений, в ряде случаев с искажениями (так, Симеон приписывает Амвросию Медиоланскому слова Беды Достопочтенного, поскольку у Фабера они следуют друг за другом; цитата из проповеди Льва </hi><hi rend="CharOverride-1" >I</hi><hi rend="CharOverride-1"> превращается у Симеона в анонимное высказывание). Таким образом, вирш </hi><hi rend="italic">Язвы Христовы-2 </hi><hi rend="CharOverride-1">представляет собой краткое рифмованное обобщение не только проповеди Фабера, но и основной сюжетной линии поучения самого Симеона.</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Для проповедей катехетического содержания подходят вирши, в которых речь идет о церковных таинствах — например, об отдельных аспектах таинства покаяния. Как установил Хипписли, в основу стихотворения </hi><hi rend="italic">Грѣх смертный и простимый </hi><hi rend="CharOverride-1">положен фрагмент 3-й проповеди «Меффрета» на 11-е воскресенье после Троицы (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >I</hi><hi rend="CharOverride-1">, 347; </hi><hi rend="CharOverride-1" >M</hi><hi rend="CharOverride-1">/</hi><hi rend="CharOverride-1" >a</hi><hi rend="CharOverride-1">, 354). Вопреки заявленной в заголовке теме, Симеон рассуждает лишь о второй разновидности греха и приводит список из 8-ми «средств», с помощью которых христианин может очиститься от греха «простимого»:</hi></p><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">[…] </hi><hi rend="CharOverride-4">В первых</hi><hi rend="CharOverride-1">, сокрушением очищен бывает,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">паки</hi><hi rend="CharOverride-1">, исповѣдь того в ничто обращает,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Третие</hi><hi rend="CharOverride-1">, биение персѣй есть в помощы,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">четвертая</hi><hi rend="CharOverride-1">, молитва во дни или в нощы,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Пятое</hi><hi rend="CharOverride-1">, Пречестнаго Креста знамение,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">шестое</hi><hi rend="CharOverride-1">, священныя воды кропление,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Седмое</hi><hi rend="CharOverride-1">, причастие Божественных Таин,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">осмое</hi><hi rend="CharOverride-1">, ближнему си оставление вин […]</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">(В-I, 244).</hi></quote><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Использованный Симеоном фрагмент имеет в «Меффрете» подзаголовок «</hi><hi rend="CharOverride-1" >peccata</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >venialia</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >octo</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >modis</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >dimittitur</hi><hi rend="CharOverride-1">», и 8 «средств» передаются удобным для заучивания двустишием:</hi></p><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Confiteor, tundo, conspergor, conteror, oro:</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Signor, edo, dono, per haec venialia pono.</hi></quote><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Симеон немного меняет порядок «средств», выстраивая их в более логичную последовательность. Процитированное в «Меффрете» двустишие имеет длительную историю. Оно сложилось как результат богословских дискуссий об условиях прощения повседневных грехов, которые развернулись после введения </hi><hi rend="CharOverride-1" >IV</hi><hi rend="CharOverride-1"> Латеранским собором 1215 года требования обязательной ежегодной исповеди, и получило распространение в первую очередь в практических пособиях по отправлению таинства покаяния (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Lea</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1896, 268), перекочевав оттуда в гомилетику. Двустишие сложилось, судя по всему, в среде францисканцев, встречается в «</hi><hi rend="CharOverride-1" >opusculum</hi><hi rend="CharOverride-1">» генерала ордена Джованни Фиданцы (известного как Бонавентура; </hi><hi rend="CharOverride-1" >Giovanni</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >di</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Fidanza</hi><hi rend="CharOverride-1">, 1221–1274) (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Bonaventura</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1668, 269); тиражировалось также посредством стилизованной под Вергилия поэмы об основах христианской веры и этоса </hi><hi rend="italic">Anticerberus</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="CharOverride-1">итальянского францисканца Бонджованни из Каврианы в районе г. Мантуя (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Bongiovanni</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >da</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Cavriana</hi><hi rend="CharOverride-1">, сер. </hi><hi rend="CharOverride-1" >XIV</hi><hi rend="CharOverride-1"> века): в 27-й и 28-й строках 3-й книги поэмы перечисляются 8 средств очищения от простимого греха</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-005">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">.</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">В </hi><hi rend="italic">Вертограде </hi><hi rend="CharOverride-1">встречаются единичные вирши, на основе которых можно составить поучения об обязанностях отдельных социальных групп и о грехах, связанных с исполнением различных видов профессиональной деятельности. В западной гомилетике подобного рода проповеди относились к жанру «</hi><hi rend="CharOverride-1" >ad</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >status</hi><hi rend="CharOverride-1">». Стоит отметить, что такого рода материал был пригоден и для исповедников: так, в первом церковно-славянском мануале по отправлению таинства покаяния </hi><hi rend="italic">Мир с Богом человеку </hi><hi rend="CharOverride-1">(Киев, 1669 г.) присутствуют перечни прегрешений разных духовных, социальных и профессиональных групп (Мир с Богом 1669, 382–428), которые были дословно позаимствованы из католического источника. В вирше </hi><hi rend="italic">Купецтво </hi><hi rend="CharOverride-1">Симеон называет 8 наиболее типичных грехов, присущих представителям купеческого ремесла: </hi></p><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">[…] </hi><hi rend="CharOverride-4">Во-первых</hi><hi rend="CharOverride-1">, всякий купец усердно желает,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">малоцѣнно да купит, драго да продает.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">[…] </hi><hi rend="CharOverride-4">Вторый грѣх</hi><hi rend="CharOverride-1"> в купцѣх часто есть лживое слово,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">еже ближняго в вещех прелстити готово.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Третий</hi><hi rend="CharOverride-1"> есть клятва во лжу, а та умноженна</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">паче песка, на брезѣ морстем положенна.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Четвертый</hi><hi rend="CharOverride-1"> грѣх татбою излише бывает,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">та же в мирѣ в мѣрилѣх часто ся свершает,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">[…] </hi><hi rend="CharOverride-4">Пятый</hi><hi rend="CharOverride-1"> есть грѣх, нѣции лихоимства дѣют,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">егда цѣну болшити за время умѣют,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">[…] </hi><hi rend="CharOverride-4">Шестый</hi><hi rend="CharOverride-1"> грѣх, — егда куплю являют благую,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">потом лестно ставляют ину, вещь худую.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Седмый</hi><hi rend="CharOverride-1"> грѣх, — яко порок вещы сокрывают,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">вещь худую за добру купующым дают.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Осмый</hi><hi rend="CharOverride-1">, — яко темная мѣста устрояют,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">да худыми куплями ближния прелщают […] (В-II, 233–35)</hi></quote><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">В качестве источника вирша Хипписли называет 2-ю проповедь «Меффрета» на 17-е воскресенье после Троицы (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >II</hi><hi rend="CharOverride-1">, 597; </hi><hi rend="CharOverride-1" >M</hi><hi rend="CharOverride-1">/</hi><hi rend="CharOverride-1" >a</hi><hi rend="CharOverride-1">, 420–21).</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Значительное число виршей </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">подходит для составления на их основе тематических проповедей, не привязанных к каким-либо событиям церковного календаря или церковной жизни. О 8-ми присущих детскому возрасту черт и добродетелей, также о необходимости в преклонных летах разумно подражать этим детским качествам Симеон рассуждает в вирше </hi><hi rend="italic">Дѣтствование:</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi></p><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Повелѣ Господь вѣрным дѣти подражати,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">но срамно непщуется старым дѣтствовати.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Срамно убо есть, умы яко дѣтем быти,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">но пречестно злобою дѣтми ся творити,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">И добродѣтели их благо есть стяжати,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">не в несмыслствѣ же тыя, но умно являти.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Во-первых</hi><hi rend="CharOverride-1">, смирение во дѣтѣх бывает;</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">благ же и старец, иже оно подражает.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Вторая чистота</hi><hi rend="CharOverride-1"> есть, юже имут дѣти;</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">блажен же и старец, ту сподоблся имѣти.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Третѣе</hi><hi rend="CharOverride-1">, трезвение дѣти соблюдают;</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">блаженни старци, иже трезвенни бывают.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Четверто</hi><hi rend="CharOverride-1">, сострастие во дѣтѣх бывает:</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">плачющей доилицѣ и дѣтищь сридает.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Блаженни же и старци, иже сострадати</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">умѣют и немощем людским ся слагати.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Пятая</hi><hi rend="CharOverride-1">, есть приклонность в дѣтѣх к человѣком,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">яже небезпохвална и старому вѣком,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Ибо иже любезно всѣм ся приклоняет,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">приятен человѣком и Богу бывает.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Шестое</hi><hi rend="CharOverride-1">, даяние бывает во дѣтѣх,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">а то доброхвално есть и старому в лѣтѣх,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">[…] </hi><hi rend="CharOverride-4">Седмое</hi><hi rend="CharOverride-1">, безгнѣвие в дѣтѣх обитает,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">а то и стара мужа велми ублажает.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-4">Осмое</hi><hi rend="CharOverride-1">, злоб непамять дѣти соблюдают,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">яко досаждения скоро забывают</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">И послѣжде не тщатся досады отмстити,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">малым нѣчим удобно оны примирити.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">[…] (В-I, 312–13).</hi></quote><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Источником вирша Хипписли называет 3-е поучение «Меффрета» на 4-е воскресенье Великого Поста (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >I</hi><hi rend="CharOverride-1">, 356; М/</hi><hi rend="CharOverride-1" >h</hi><hi rend="CharOverride-1">: 292–94): в латинском тексте в контексте толкования Ин. 6:9 («здесь есть у одного мальчика пять хлебов ячменных») последовательно анализируются 7 черт детского характера; из 7-го пункта Симеон, по мнению Хипписли, сделал два:</hi></p><table rend="Nessuno-stile-tabella" xml:id="table001">
				<!--<colgroup>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-1">--><!--</col>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-1">--><!--</col>-->
				<!--</colgroup>-->
				
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">смирение</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-1">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">humilitas</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">чистота</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">puritas</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">трезвение</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">sobrietas</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">сострастие</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">conformitas</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">приклонность к человѣком</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">iucunditas</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">даяние</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">liberalitas</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">безгневие, злоб непамять</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-2">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">tranquillitas</hi></p>
						</cell>
					</row>
				
			</table><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">В «Меффрете» воспроизводится рассуждение из 119-й лекции толкования на Книгу Премудрости Соломона Холкота, которое, в свою очередь, выстраивается на основе популярного в средневековой письменности стихотворения об особенностях детского возраста. Холкот приводит стихотворение в двух несколько отличных версиях: </hi></p><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">(1) Sunt pueri puri, parvi, parvisque cibantur,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Currunt, laetantur, cito dant, cito pacificantur.</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">(2) Sunt pueri parvi, puri, parvo satiati,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Conformes ludunt, cito dant, cito pacificantur.</hi></quote><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">На основе данного стиха Холкот формулирует перечень качеств из 7-ми пунктов (</hi><hi rend="CharOverride-1">Holkoth</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1586, 399), которые «Меффрет» повторяет дословно. Английский доминиканец противопоставляет 7-ми детским качествам (или добродетелям благочестивого человека) 7 смертных грехов, но в «Меффрете» данная сюжетная линия не развивается (нет ее, соответственно, и у Симеона). </hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Холкот не был автором двустишия, но опирался, судя по всему, на длительную традицию, поскольку знал две версии стихотворения</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-004">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">. Примечательно, что в ряде рукописных гомилетических пособий эпохи Холкота двустишие о детских чертах характера приводится в качестве мнемотехнического плана для составления проповеди именно на евангельское чтение Ин. 6:9, которое толковалось на 4-е воскресенье Великого Поста (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Wenzel</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1986, 121–22). Получается, что автор «Меффрета» в духе современных ему гомилетических пособий выстраивает на основе двустишия авторское поучение, а Симеон совершает обратную работу и на основе проповеди из «Меффрета» сочиняет свое собственное мнемотехническое стихотворение. Которое, в свою очередь, в полном объеме или фрагментарно вполне могло быть использовано потенциальным читателем </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">в качестве плана для составления тематического поучения о детских добродетелях, которым надлежит подражать и в преклонных летах. Сам Симеон использует отдельные пункты вирша </hi><hi rend="italic">Дѣтствование </hi><hi rend="CharOverride-1">в Слове на праздник Николая Чудотворца, описывая «осмь знамен, яко цвѣтовъ благоискуснïи во юношах будущыя оусмотряютъ благости» (Вечеря 1683, 143об.–45).</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Значительное число виршей </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">подходит для составления поучений (или фрагментов поучений) на сюжеты нравственного богословия. Например, стихотворения, в которых Симеон описывает отдельные добродетели. Смирению посвящено несколько поэтических фрагментов, в частности, </hi><hi rend="italic">Смирение-13.</hi><hi rend="CharOverride-1"> Для этого вирша Хипписли не называет источника; косвенно на характер источника указывает обращение в вирше </hi><hi rend="italic">Вы, о иноци </hi><hi rend="CharOverride-1">и ссылка на святого Кассиана, хотя у последнего в сочинении </hi><hi rend="italic">О постановлениях монастырских </hi><hi rend="CharOverride-1">нет самостоятельной главы о смирении, которая могла бы послужить для Симеона в качестве образца. 12 проявлений смирения монаха компактно приводятся в 7-й главе монашеского устава Бенедикта Нурсийского (480–547), материал которой Симеон по его собственному признанию включил в состав 2-го слова на 5-е воскресенье Великого поста (Обед 1681, 630об.–34об.), воспроизводя схему Бенедикта в обратном порядке. Описанную в проповеди схему степеней смирения Симеон использует и в вирше </hi><hi rend="italic">Смирение-13,</hi><hi rend="CharOverride-1"> преобразуя 12 пунктов в 10:</hi></p><table rend="Nessuno-stile-tabella" xml:id="table002">
				<!--<colgroup>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-3">--><!--</col>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-4">--><!--</col>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-5">--><!--</col>-->
				<!--</colgroup>-->
				
					<row role="label" rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="italic">Смирение-13</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="italic">Обед душевный</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="italic">Устав</hi></p>
						</cell>
					</row>
				
				
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3 _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Смирение истинно мужь хотяй стяжати, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Имать сия средствия выну содержати:</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4 _idGenCellOverride-1"/>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5 _idGenCellOverride-1"/>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-7">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Во-первых, волю свою весма умертвити, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Во умерщвленнѣй плоти да бы ей не жити.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">11. «воли своея не хотѣти исполненïя».</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">2. «не любя своей воли, не находит удовольствия в том, чтобы исполнять свои пожелания».</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-8">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Второе, не точию дѣла си являти </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Началнику, но и мысль вѣрно откривати.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">8. «исповѣданïе грѣховъ своихъ творити».</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">5. «худых помышлений… не утаивать от аввы своего».</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-8">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Третѣе, судови си ничто уповати, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Но вся началническу судови вручати.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">10. «съ послушанïемъ подчинятися старшым».</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">3. «подчиняться набольшему».</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-8">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Четвертое, хранити повиновение, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Кротость и постоянство, купно терпѣние.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">9. «послушанïя ради жестокая и тяжкая терпѣти».</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">4. «в послушании на дела трудные… хранить терпение».</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Пятое, никому же обиды творити, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Но и себѣ творимых терпѣливу быти.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4"/>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5"/>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-8">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Шестый, ничто же ино дѣяти дерзати, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Токмо правила с отцев образы держати.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">5. «то дѣяти и держати, что обще имать правило обители».</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">8. «ничего не делать, кроме того, к чему обязывает общий Устав».</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Седмое, всяку худость причитати себѣ, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">И раба недостойна себе знати требѣ.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">7. «непотребна раба себе глаголати».</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">6. «довольствоваться всякой скудостью».</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-8">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Осмое, от всѣх нижша себе разумѣти, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Не словом, но в сердцѣ мысль сию имѣти.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">6. «мнѣти и глаголати хуждша всѣхъ себе быти».</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">7. считать «себя низшим и худшим всех».</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-8">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Девятое, от вопля уста обуздати, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Мало, и то разсудных, словес изпущати.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">3. «мало, безклично, и то разумнѣ глаголати».</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">11. «говорить кротко… немного».</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-9">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Десятое, ко смѣху не удобну быти, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Но воздержно от него устнѣ си хранити.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">2. «не скору быти ко веселïю пустошному, и смѣху безчинному».</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">10. «не охочь и не скор… на смех».</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-10">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Но воздержно от него устнѣ си хранити. /</hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Сия Кассиан святый яко знамения /</hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Истиннаго судил есть быти смирения, /</hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">Яже вы, о иноци, прилѣжно стяжите, /</hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">И зрящым на вы в образ ползы проявите (В-III, 160–161).</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4"/>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5"/>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-9">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3"/>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">1. «сердцемъ и тѣлом выну смиренïе показовати».</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">12. «не сердцем только, но и самим телом … показывать себя смиренным».</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-7">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3"/>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">4. «молчанïе даже до вопрошенïя».</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">9. удерживать «язык свой от говорения, и храня молчание, не говорить, пока не спросят».</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-8">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella down_line CellOverride-3"/>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella down_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">12. «боятися бога, и заповѣди его соблюдати».</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella down_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">1. «страх Божий» (Устав 1994, 605–09).</hi></p>
						</cell>
					</row>
				
			</table><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">В другом вирше на данную тему </hi><hi rend="italic">Смирения степени шесть </hi><hi rend="CharOverride-1">(В–</hi><hi rend="CharOverride-1">III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 163–64) Симеон предлагает несколько иную схему, поскольку в этом случае он следует за «Меффретом» (В-</hi><hi rend="CharOverride-1">III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 584; М/</hi><hi rend="CharOverride-1">h</hi><hi rend="CharOverride-1">, 80–1).</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Для составления тематической проповеди духовно-нравственного характера подходит вирш </hi><hi rend="italic">Богатство безгрешное </hi><hi rend="CharOverride-1">(В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >I</hi><hi rend="CharOverride-1">, 121), в котором Симеон описывает подобающее для христианина отношение к приобретению и распоряжению материальными благами. Источником вирша Хипписли называет 6-ю проповедь Фабера на 14-е воскресенье после Пятидесятницы (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >I</hi><hi rend="CharOverride-1">, 328–29; </hi><hi rend="CharOverride-1" >F</hi><hi rend="CharOverride-1">, 901–04): в контексте толкования евангельского наставления, что невозможно одновременно служить Богу и мамоне, баварец называет 7 условий, когда приобретаемое богатство не становится поводом для наказания. А.А. Преображенская установила, что данная проповедь Фабера также легла в основу 1-го слова на 3-е воскресенье после Пятидесятницы </hi><hi rend="italic">Обеда душевного</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-003">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">. Пункты в вирше и слове Симеона имеют несколько иную последовательность, также прозаическое поучение Симеона с бóльшей точностью воспроизводит текст баварского проповедника:</hi></p><table rend="Nessuno-stile-tabella" xml:id="table003">
				<!--<colgroup>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-11">--><!--</col>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-12">--><!--</col>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-12">--><!--</col>-->
				<!--</colgroup>-->
				
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="italic">Богатство безгрешное</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="italic">Concionum opus tripartitum</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="italic">Обед душевный</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3 _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">(1) Без грѣха стяжание, аще то взищеши </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">нелакомо и кромѣ зависти будеши</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4 _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">(1) Non quaeras eas cupide</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5 _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Аще не лакомо стяжется</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-9">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">(2) И аще впред царствия взыщеши небесна, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">потом мирских и яже блага суть тѣлесна, </hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">(1-2) si quaeras ante omnia regnum coelorum</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5"/>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-7">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">(3) И аще без обиды инѣх та держиши, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">ни упования ти в онѣх положиши;</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">(1-3) Deum non offendas;</hi></p>
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">(3) Si in ipsis non confides vel extollatis</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Аще в немъ не полагаеши надежды</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-9">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">(4) Аще сердца ти к нему не прилагаеши, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">ни любиши, но паче то презираеши,</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">(4) Si non ames, sed contemnas eas</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Аще не любиши его приложенïемъ сердца, паче же презираеши и не брежеши</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-9">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">(5) А внегда ся приключит того отщетити, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">аще вѣси во печаль нимало входити […],</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">(6) Si non valde addiciaris aut tristeris</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Не велми скорбитъ и печаленъ бываетъ, егда случится ему богатствъ своих лишенну быти</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-9">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3">
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">(6) Наконец, аще мѣрно то употребиши, </hi></p>
							<p rend="table ParaOverride-1" ><hi rend="CharOverride-1">нищыя по силѣ твоей ущедриши (В-I, 121).</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">(7) Si moderate et ad necessitate tantum tuam illis utaris</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Аще кто мѣрно ихъ на свою нужду, и на иныя честная дѣла оупотребляетъ</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-3"/>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">(2) Si non valde laeteris de acquisitis</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">О стяжанных не излише радуешися</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-9">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella down_line CellOverride-3"/>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella down_line CellOverride-4">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">(5) Si non servias iis, sed domineris</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella down_line CellOverride-5">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Аще кто не работаетъ ему, но господьствуетъ на обители, на училища, на сиропиталища</hi></p>
						</cell>
					</row>
				
			</table><p rend="text ParaOverride-2" ><hi rend="CharOverride-1">К сюжету нанесения ущерба репутации другого человека, который в нравственном богословии и гомилетике раннего Нового времени приобретает значительную актуальность, Симеон обращается как минимум дважды в виршах </hi><hi rend="italic">Славы увлачение </hi><hi rend="CharOverride-1">и </hi><hi rend="italic">Увлачение славы.</hi><hi rend="CharOverride-1"> Вирши писались, судя по всему, в разное время: в первоначальном списке </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">они находятся в разных тематических блоках (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 751, 758), содержательно похожи, но не идентичны. Симеон приводит две несколько отличающихся классификации греховных деяний, которые вредят репутации других людей:</hi></p><table rend="Nessuno-stile-tabella" xml:id="table004">
				<!--<colgroup>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-1">--><!--</col>-->
					<!--<col
  class="_idGenTableRowColumn-1">--><!--</col>-->
				<!--</colgroup>-->
				
					<row role="label" rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-2">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top">
							<p rend="table" ><hi rend="italic">Славы увлачение</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella top">
							<p rend="table" ><hi rend="italic">Увлачение славы</hi></p>
						</cell>
					</row>
				
				
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Во-первых, егда грѣх тайный изъявится</hi></p>
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Чуждый от нѣкого, слава блага тлится.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line _idGenCellOverride-1">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Третѣе, аще тайный грѣх будет явленный,</hi></p>
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Ближний на славѣ своей уже оскорбленный.</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Второе — егда кто грѣхи извергает</hi></p>
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">В очи согрѣшившу, злѣ славу терзает.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line"/>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Третие — клевета ложная отъемлет</hi></p>
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Славу, внегда лжу кто на кого поемлет.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Первый — клеветно слово быти полагаем […]</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Четвертое — внегда чуждо благо дѣло</hi></p>
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Отричет кто, или умаляет смѣло.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Пятое, кто не хощет добрых дѣл хвалити,</hi></p>
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Грѣха увлачения волну не лѣть быти.</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-6">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Пято — егда чужда благодѣяния</hi></p>
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Зла намѣрений си имут сказания.</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Четвертое, аще злѣ благость кто толкует,</hi></p>
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Или умалително ону изъявствует.</hi></p>
						</cell>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-8">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Напослѣдок, слава добра увлачится,</hi></p>
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Егда клеветников слушати кто тщится […] (В-III, 113)</hi></p>
						</cell>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella base_line"/>
					</row>
					<row rend="Nessuno-stile-tabella _idGenTableRowColumn-8">
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella down_line"/>
						<cell rend="Nessuno-stile-tabella down_line">
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Паки, обличением лишним та вредится,</hi></p>
							<p rend="table" ><hi rend="CharOverride-1">Ибо пред слышащыми слава умалится […] (В-III, 269–70).</hi></p>
						</cell>
					</row>
				
			</table><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Хипписли идентифицировал источник только вирша </hi><hi rend="italic">Славы увлачение,</hi><hi rend="CharOverride-1"> 9-</hi><hi rend="CharOverride-1">e</hi><hi rend="CharOverride-1"> поучение Фабера на 3-е воскресенье после Пятидесятницы, в котором анализируются 6 ситуаций нанесения ущерба репутации другого человека («</hi><hi rend="CharOverride-1">revelatur</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1">exaggeratur</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1">imponitur</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1">negantur</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1">male</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1">interpretatur</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1">detrahentes</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1">audiuntur</hi><hi rend="CharOverride-1">») (В-</hi><hi rend="CharOverride-1">III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 577; </hi><hi rend="CharOverride-1">F</hi><hi rend="CharOverride-1">, 498–99). Фабер выстраивает свое поучение на основе популярного мнемотехнического стиха, который встречался в пособиях по исповеди и трактатах по нравственному богословию:</hi></p><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Imponens, augens, manifestans, in mala vertens,</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">Qui negat, aut minuit, tacuit, laudatve remisse</hi></quote><quote rend="quotation_b" ><hi rend="CharOverride-1">(Francisco de Toledo 1609, 682).</hi></quote><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Баварский проповедник несколько меняет последовательность пунктов и из 8-ми (4-х прямых способов нанесения ущерба и 4-х — косвенных) делает 6 пунктов. Именно эта схема и становится основой для вирша </hi><hi rend="italic">Славы увлачение.</hi></p><p rend="text_separation ParaOverride-3" ><hi rend="CharOverride-1">***</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Даже немногочисленные приведенные выше примеры свидетельствуют о том, что посредством проповедей «Меффрета» и Фабера Симеон воспринял целый ряд популярных в средневековой книжности мнемотехнических стихов. В латинских источниках </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">они не всегда приводятся в виде рифмованных фрагментов, чаще всего эти стихи уже «разложены» на смысловые единицы и задают название и содержание отдельных частей проповедей. Симеон же совершает как бы обратную работу, «собирая» эти смысловые единицы и превращая их в аргументы или «вины» в своих виршах. Целый ряд стихов </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">становится, таким образом, тезисным планом использованных Симеоном латинских проповедей. </hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Отмечу в качестве отступления, что посредством своих латинских источников (в бóльшей степени сборника «Меффрет») Симеон воспринимает не только мнемотехнические двустишия, но и ряд фрагментов из рифмованных средневековых сочинений. Сошлюсь лишь на один пример. В качестве источника двустишия </hi><hi rend="italic">Око-2:</hi><hi rend="CharOverride-1"> «Вода, трава, зерцало очи исправляют, / в зерцало токмо егда здравы да смотряют» (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >II</hi><hi rend="CharOverride-1">, 463) Хипписли называет двустишие «</hi><hi rend="CharOverride-1" >Fons</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1" >speculum</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1" >gramen</hi><hi rend="CharOverride-1"> / </hi><hi rend="CharOverride-1" >dant</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >oculis</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >alleviamen</hi><hi rend="CharOverride-1">» из 3-го поучения «Меффрета» на 13-е воскресенье после Троицы (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >II</hi><hi rend="CharOverride-1">, 640; </hi><hi rend="CharOverride-1" >M</hi><hi rend="CharOverride-1">/</hi><hi rend="CharOverride-1" >a</hi><hi rend="CharOverride-1">, 375). Первая строка латинского стиха использована Симеоном и в вирше </hi><hi rend="italic">Блуд-2,</hi><hi rend="CharOverride-1"> глаза любят смотреть на «Источник, зеленую траву и зерцало» (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >I</hi><hi rend="CharOverride-1">, 91); в данном случае Симеон переводит латинское слово «</hi><hi rend="CharOverride-1" >fons</hi><hi rend="CharOverride-1">» более буквально. Для этого стихотворения Хипписли не указывает источника, в черновой версии </hi><hi rend="italic">Вертограда Око-2 </hi><hi rend="CharOverride-1">и </hi><hi rend="italic">Блуд-2 </hi><hi rend="CharOverride-1">находятся в разных порциях текста (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 714, 742). Процитированное в «Меффрете» двустишие восходит к </hi><hi rend="italic">Салернскому кодексу здоровья </hi><hi rend="CharOverride-1">(</hi><hi rend="italic">Regimen</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">sanitatis</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">Salernitanum</hi><hi rend="italic">)</hi><hi rend="CharOverride-1"> — рифмованной поэме по вопросам гигиены (около середины </hi><hi rend="CharOverride-1" >XI</hi><hi rend="CharOverride-1"> века). В средневековой литературе двустишие воспроизводилось в сочинениях очень разных жанров, например, в контексте рифмованных советов для писцов (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Wattenbach</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1875, 226); в главе </hi><hi rend="italic">Глаза </hi><hi rend="CharOverride-1">популярного трактата псевдо-Аристотеля антрополого-медицинского содержания </hi><hi rend="italic">Проблемы </hi><hi rend="CharOverride-1">(</hi><hi rend="CharOverride-1" >Problemata</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1568, 27). Включил данные строки в свой перевод </hi><hi rend="italic">Проблем </hi><hi rend="CharOverride-1">на польский язык и православный книжник Речи Посполитой Кассиан Сакович (около 1578–1647 гг.)</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-002">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">.</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Из пометок в черновых версиях сборников </hi><hi rend="italic">Обед душевный </hi><hi rend="CharOverride-1">и </hi><hi rend="italic">Вечеря душевная </hi><hi rend="CharOverride-1">известно, что они составлялись Симеоном раньше </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">(Елеонская 1990, 116–40). Отмеченные выше совпадения, когда тот или иной фрагмент текстов Фабера или «Меффрета» был использован Симеоном одновременно и в проповеди, и в вирше</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-001">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">, позволяет предположить, что Симеон мог собирать материал для прозаических поучений и для поэтической энциклопедии одновременно из общих источников, а отдельные вирши </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">сочинялись в том числе и как рифмованное обобщение фрагментов слов самого Симеона. Можно назвать также примеры, когда на основе проповеди Фабера (например, 6-й на 15-е воскресенье после Пятидесятницы (</hi><hi rend="CharOverride-1" >F</hi><hi rend="CharOverride-1">, 937–38), толкование фрагмента о воскрешении Христом дочери Иаира, Лк. 8: 49–56) Симеон составляет свое поучение (1-е Слово на 23-е воскресенье после Пятидесятницы (Обед 1681, 398–403)), отдельные тематические блоки которого превращаются в самостоятельные вирши: </hi><hi rend="italic">Мертвых не плакатися </hi><hi rend="CharOverride-1">(В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >II</hi><hi rend="CharOverride-1">, 300), </hi><hi rend="italic">Крокодил </hi><hi rend="CharOverride-1">(В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >II</hi><hi rend="CharOverride-1">, 229), </hi><hi rend="italic">Плач-2 </hi><hi rend="CharOverride-1">(В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >II</hi><hi rend="CharOverride-1">, 506–07) (Корзо 2021).</hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">При этом стоит признать, что далеко не все частные сюжеты проповедей Симеона были преобразованы им в стихи </hi><hi rend="italic">Вертограда,</hi><hi rend="CharOverride-1"> равно как далеко не все прописанные в </hi><hi rend="italic">Вертограде </hi><hi rend="italic">exempla</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="CharOverride-1">или темы встречаются в словах </hi><hi rend="italic">Обеда </hi><hi rend="CharOverride-1">и </hi><hi rend="italic">Вечери.</hi><hi rend="CharOverride-1"> Также очевидно, что одни и те же сюжеты для прозаических поучений и для стихотворений могли браться Симеоном из разных источников. Так, в вирше </hi><hi rend="italic">Казнь вечная </hi><hi rend="CharOverride-1">(В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >II</hi><hi rend="CharOverride-1">, 169) Симеон описывает 10 разновидностей адских страданий грешников следуя тексту «Меффрета» (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >II</hi><hi rend="CharOverride-1">, 586; М/</hi><hi rend="CharOverride-1" >a</hi><hi rend="CharOverride-1">, 243–44), а в 1-м Слове на 14-е воскресенье после Пятидесятницы перечисляет «Казни грѣшникомъ во адѣ» (на этот раз их 8), которые лишь отчасти совпадают с перечнем из вирша, но при этом учитывают библейский фрагмент Мф. 22,13 (Обед 1681, 271об.–75об.)</hi><hi rend="notes_number CharOverride-3"><hi><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-000">-1</ref></hi></hi><hi rend="CharOverride-1">. Между виршами </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">и словами Симеона не всегда прослеживается терминологическое единство, например, используются разные наименования для одного и того же смертного греха, «лакомство» (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 67) и «сребролюбïе» (Обед 1681, 608об.), «чрева несытство» (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 68) и «чревобѣсïе» (Обед 1681, 609). </hi></p><p rend="text" ><hi rend="CharOverride-1">Но даже с учетом этих и иных различий значительную часть «Вертограда» вполне можно рассматривать как своего рода мнемотехнический гиперстих для запоминания содержания проповедей Симеона и, одновременно с этим, как гомилетическое пособие для других проповедников, которые могли развернуть вирши, преобразовав их в авторские прозаические поучения. </hi></p><div><head><hi>Источники</hi></head><p rend="bib_indx_bib_tit ParaOverride-4" ><hi>Старопечатные издания </hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Вечеря 1683. Симеон Полоцкий. </hi><hi rend="italic">Вечеря душевная.</hi><hi rend="CharOverride-1"> Москва: Верхняя тип.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="italic">Мир с Богом человеку.</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1669. Киев: Киево-Печерская Лавра.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Обед 1681. Симеон Полоцкий</hi><hi rend="italic">. Обед душевный.</hi><hi rend="CharOverride-1"> Москва: Верхняя тип.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Arnaldus</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >de</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Villa</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Nova</hi><hi rend="CharOverride-1">. 2002. </hi><hi rend="italic">Tractatus octo in Graecum sermonem versi (Petropolitanus Graecus 113), e</hi><hi rend="CharOverride-1">d. Ioannis Nadal et Cañellas. Barcinone: Institut d’Estudis Catalans.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Bongiovanni da Cavriana. </hi><hi rend="italic">Anticerberus. </hi><hi rend="CharOverride-1">URL: &lt;</hi><ref target="https://www.fupress.com"><hi rend="CharOverride-1">http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2011.01.0909</hi></ref><hi rend="CharOverride-1">&gt; (</hi><hi rend="CharOverride-1">последняя</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1">дата</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1">обращения</hi><hi rend="CharOverride-1"> 6 </hi><hi rend="CharOverride-1">февраля</hi><hi rend="CharOverride-1"> 2023 </hi><hi rend="CharOverride-1">года</hi><hi rend="CharOverride-1">).</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Caesarius de Heisterbach. 1599. </hi><hi rend="italic">Illustrium miraculorum, et historiarum memorabilium libri 12.</hi><hi rend="CharOverride-1" > Köln: Arnold Mylius.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Canisius, Petrus. 1570. </hi><hi rend="italic">Parvus Catechismus Catholicorum.</hi><hi rend="CharOverride-1" > Kraków: Mateusz Siebeneycher.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Faber, Matthias. 1631. </hi><hi rend="italic">Concionum opus tripartitum: pluribus in singular Evangelia argumentis instructum.</hi><hi rend="CharOverride-1"> Pars III. Ingolstadt: Gregor Hänlin.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Holkoth, Robert. 1586. </hi><hi rend="italic">In Librum Sapientiae Regis Salomonis Praelectiones CCXIII. </hi><hi rend="CharOverride-1" >Basel: s.n.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Huge de Sancto Charo. 1703. </hi><hi rend="italic">In Libros Genesis &lt;…&gt; et Job opus admirabile.</hi><hi rend="CharOverride-1" > Vol. 1. Venezia: Nicolò Pezzana.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >[Meffret[h] von Meissen]. [1485]. </hi><hi rend="italic">Sermones Meffreth, alias ortulus regine. </hi><hi rend="CharOverride-1" >[Basel]: [Nikolaus Kessler].</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >[Meffret[h] von Meissen]. 1610. </hi><hi rend="italic">Sermonum Meffret, Verbi Dei praeconis quondam celeberrimi &lt;…&gt; vulgo Hortulus Reginae appellantur. </hi><hi rend="italic">De tempore. Pars Aestivalis.</hi><hi rend="CharOverride-1" > München: Nikolaus Heinrich.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >[Meffret[h] von Meissen]. 1610. </hi><hi rend="italic">Sermonum Meffret, Verbi Dei praeconis quondam celeberrimi &lt;…&gt; vulgo Hortulus Reginae appellantur. De tempore. Pars Hiemalis.</hi><hi rend="CharOverride-1" > München: Nikolaus Heinrich.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="italic">Problemata Aristotelis, ac philosophorum medicorumque complurium.</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1" >1568. Lyon: Thibauld Payen.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Robert de Cambrai. 1680. </hi><hi rend="italic">Aurifodina Universalis scientiarum divinarum atque humanarum.</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1">Vol. 2. Paris: Denis Thierry.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Toledo de, Francisco. 1609. </hi><hi rend="italic">Summa Casuum conscientiae.</hi><hi rend="CharOverride-1"> Köln: Johann Gymnich.</hi></p></div><div><head><hi>Литература</hi></head><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Брагоне, Мария</hi><hi rend="CharOverride-1"> Кристина. 2013. “Стихотворения в «Арифметике» Леонтия Магницкого.” In </hi><hi rend="italic">History</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">and</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">Literature</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">in</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">Eighteenth</hi><hi rend="italic">-</hi><hi rend="italic">Century</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">Russia, </hi><hi rend="CharOverride-1">edited by</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1">Bogatyrev</hi><hi rend="CharOverride-1" >, </hi><hi rend="CharOverride-1">S</hi><hi rend="CharOverride-1" >ergei</hi><hi rend="CharOverride-1">, Dixon, S</hi><hi rend="CharOverride-1" >imon</hi><hi rend="CharOverride-1">, and</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1">Janet M</hi><hi rend="CharOverride-1" >. </hi><hi rend="CharOverride-1">Hartley,</hi><hi rend="CharOverride-1" > 1–28. </hi><hi rend="CharOverride-1">London</hi><hi rend="CharOverride-1" >: </hi><hi rend="CharOverride-1">Study</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1">Group</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1">on</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1">Eighteenth</hi><hi rend="CharOverride-1" >-</hi><hi rend="CharOverride-1">Century</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1">Russia</hi><hi rend="CharOverride-1" >.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Елеонская,</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1">Анна</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1">С</hi><hi rend="CharOverride-1" >. 1990</hi><hi rend="CharOverride-1">.</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="italic">Русская ораторская проза в литературном процессе </hi><hi rend="italic">XVII</hi><hi rend="italic"> века. </hi><hi rend="CharOverride-1">Москва: Наука.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Киселева, Марина С. 2011. </hi><hi rend="italic">Интеллектуальный выбор России второй половины </hi><hi rend="italic">XVII</hi><hi rend="italic">–начала </hi><hi rend="italic">XVIII</hi><hi rend="italic"> века: от древнерусской книжности к европейской учености.</hi><hi rend="CharOverride-1"> Москва: Прогресс-Традиция.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Корзо, Маргарита А. 2021. “Сюжет «</hi><hi rend="CharOverride-1" >consolatio</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >mortis</hi><hi rend="CharOverride-1">» у Симеона Полоцкого: несколько штрихов к источникам вдохновения богослова.” </hi><hi rend="italic">Славяноведение </hi><hi rend="CharOverride-1">2: 93–101. </hi><hi rend="CharOverride-1" >DOI</hi><hi rend="CharOverride-1">:10.31857/</hi><hi rend="CharOverride-1" >S</hi><hi rend="CharOverride-1">0869544</hi><hi rend="CharOverride-1" >X</hi><hi rend="CharOverride-1">0014064-3.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Преображенская, Анастасия А. 2019. “Источники проповедей Симеона Полоцкого: перевод, пересказ, адаптация.” В </hi><hi rend="italic">Симяон Полацк</hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic">: светапогляд, грамадска-пал</hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic">тычная </hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic"> л</hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic">тературная дзейнасць. Матэрыялы </hi><hi rend="italic">V</hi><hi rend="italic"> М</hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic">жнароднай навуковай канферэнцы</hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic"> 21–22 л</hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic">стапада 2019 г.,</hi><hi rend="CharOverride-1"> 166–78. Минск: Нацыянальная б</hi><hi rend="CharOverride-1" >i</hi><hi rend="CharOverride-1">бл</hi><hi rend="CharOverride-1" >i</hi><hi rend="CharOverride-1">ятэка Беларус</hi><hi rend="CharOverride-1" >i</hi><hi rend="CharOverride-1">. </hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Симеон Полоцкий. 1996. </hi><hi rend="italic">Вертоград многоцветный.</hi><hi rend="CharOverride-1"> Подготовка текста, статьи и комментарий Антони Хипписли и Лидия И. Сазонова, предисловие Дмитрий С. Лихачев. Т. 1. </hi><hi rend="CharOverride-1" >K</hi><hi rend="CharOverride-1">ö</hi><hi rend="CharOverride-1" >ln</hi><hi rend="CharOverride-1">: </hi><hi rend="CharOverride-1" >B</hi><hi rend="CharOverride-1">ö</hi><hi rend="CharOverride-1" >hlau</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Verlag</hi><hi rend="CharOverride-1">.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Симеон Полоцкий. 1999. </hi><hi rend="italic">Вертоград многоцветный.</hi><hi rend="CharOverride-1"> Подготовка текста, статьи и комментарий Антони Хипписли и Лидия И. Сазонова. Т. 2. </hi><hi rend="CharOverride-1" >K</hi><hi rend="CharOverride-1">ö</hi><hi rend="CharOverride-1" >ln</hi><hi rend="CharOverride-1">: </hi><hi rend="CharOverride-1" >B</hi><hi rend="CharOverride-1">ö</hi><hi rend="CharOverride-1" >hlau</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Verlag</hi><hi rend="CharOverride-1">.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Симеон Полоцкий. 2000. </hi><hi rend="italic">Вертоград многоцветный.</hi><hi rend="CharOverride-1"> Подготовка текста, статьи и комментарий Антони Хипписли и Лидия И. Сазонова Т. 3. </hi><hi rend="CharOverride-1" >K</hi><hi rend="CharOverride-1">ö</hi><hi rend="CharOverride-1" >ln</hi><hi rend="CharOverride-1">: </hi><hi rend="CharOverride-1" >B</hi><hi rend="CharOverride-1">ö</hi><hi rend="CharOverride-1" >hlau</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Verlag</hi><hi rend="CharOverride-1">.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">“Устав преподобного Венедикта.” 1994. В </hi><hi rend="italic">Древние иноческие уставы,</hi><hi rend="CharOverride-1"> собранные святителем Феофаном Затворником, 591–653. Москва: Свято-Преображенский Валаамский монастырь. </hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Хипписли, Антони. 2001. “Западное влияние на «Вертоград многоцветный» Симеона Полоцкого.” В </hi><hi rend="italic">Труды отдела древнерусской литературы,</hi><hi rend="CharOverride-1"> отв. ред. Дмитрий С. Лихачев. Т. 52, 695–708. Санкт-Петербург: Дмитрий Буланин.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Шинкарук, Володимир </hi><hi rend="CharOverride-1">I</hi><hi rend="CharOverride-1">., Н</hi><hi rend="CharOverride-1">i</hi><hi rend="CharOverride-1">чик, Валер</hi><hi rend="CharOverride-1">i</hi><hi rend="CharOverride-1">я М., ред. 1988. </hi><hi rend="italic">Пам’ятки братських шк</hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic">л на Укра</hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic">н</hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic">: к</hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic">нець </hi><hi rend="italic">XVI</hi><hi rend="italic"> – початок </hi><hi rend="italic">XVII</hi><hi rend="italic"> ст.: тексти </hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic"> досл</hi><hi rend="italic">i</hi><hi rend="italic">дження.</hi><hi rend="CharOverride-1"> Ки</hi><hi rend="CharOverride-1" >i</hi><hi rend="CharOverride-1">в</hi><hi rend="CharOverride-1" >: </hi><hi rend="CharOverride-1">Наукова</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1">думка</hi><hi rend="CharOverride-1" >.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Baring-Gould, Sabine. 1865. </hi><hi rend="italic">Post-Mediaeval Preachers: Some Account of the most Celebrated Preachers of the 15</hi><hi rend="italic">th</hi><hi rend="italic">, 16</hi><hi rend="italic">th</hi><hi rend="italic">, and 17</hi><hi rend="italic">th</hi><hi rend="italic"> Centuries; with Outlines of their Sermons, and Specimens of their Style.</hi><hi rend="CharOverride-1" > London: Rivingtons.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Bartolini, Maria Grazia. 2020. “«Engrave this Memory in your Heart as if on a Tablet…»: Memory, Metitation, and Visual Imagery in Seventeenth-Century Ukrainian Preaching.” </hi><hi rend="italic">Canadian Slavonic Papers </hi><hi rend="CharOverride-1">62, 2: 154–81. DOI: </hi><ref target="https://www.fupress.com"><hi rend="CharOverride-1">https://doi.org/10.1080/00085006.2020.1750766</hi></ref><hi rend="CharOverride-1">.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1">Bartolini, Maria Grazia. </hi><hi rend="CharOverride-1" >2022. “Writing for the Eyes: Preaching and Visual Imagery in Seventeenth-Century Kyiv.” </hi><hi rend="italic">Zeitschrift für Slawistik </hi><hi rend="CharOverride-1" >67, 3: 135–64. </hi><ref target="https://www.fupress.com"><hi rend="CharOverride-1" >https://doi.org/10.1515/slaw-2022-0020</hi></ref><hi rend="CharOverride-1" >.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Bragone, Maria Cristina. </hi><hi rend="CharOverride-1" >2014. “A Manual for the Young Tsar: Simeon Polotskii’s Primer.” In </hi><hi rend="italic">History of Education and Children’s Literature </hi><hi rend="CharOverride-1" >2: 43–57.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Cruel, Rudolf. 1879. </hi><hi rend="italic">Geschichte der deutschen Predigt im Mittelalter.</hi><hi rend="CharOverride-1" > Detmold: Meyer’sche Hofbuchhandlung.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Lea, Henry Charles. 1896. </hi><hi rend="italic">A History of Auricular Confession and Indulgences in the Latin Church.</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1" >Vol. 2. Philadelphia: Lea Brothers &amp; Co.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Schmidtke, Dietrich. 2010. “«Meffreth» von Meißen.” In </hi><hi rend="italic">Die deutsche Literatur des Mittelalters: Verfasserlexikon,</hi><hi rend="CharOverride-1" > hrsg. von Kurt Ruh. 2. Auflage. Bd. 6, 297–300. Berlin: Walter de Gruyter. </hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Wattenbach, Wilhelm. 1875. </hi><hi rend="italic">Das Schriftwesen im Mittelalter.</hi><hi rend="CharOverride-1" > Leipzig: S. Hirzel.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Wenzel, Siegfried. </hi><hi rend="CharOverride-1" >1986. </hi><hi rend="italic">Preachers, Poets and the Early English Lyric.</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1" >Princeton, NJ: Princeton UP.</hi></p><p rend="bib_indx_bib" ><hi rend="CharOverride-1" >Werner, Jakob. 1912. </hi><hi rend="italic">Lateinische Sprichwörter und Sinnsprüche des Mittelalters, aus Handschriften gesammelt.</hi><hi rend="CharOverride-1" > </hi><hi rend="CharOverride-1" >Heidelberg: Winter.</hi></p><list type="ordered">
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-014-backlink">1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">Цитируется в тексте как «В» с указанием номера тома. Все выделения в стихах сделаны автором статьи. </hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-013-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">Цитируется в тексте как «</hi><hi rend="CharOverride-1" >M</hi><hi rend="CharOverride-1">» по изданию Кёльн 1610 г. с указанием части сборника: «</hi><hi rend="CharOverride-1" >M</hi><hi rend="CharOverride-1">/</hi><hi rend="CharOverride-1" >h</hi><hi rend="CharOverride-1">» означает «</hi><hi rend="CharOverride-1" >pars</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >hiemalis</hi><hi rend="CharOverride-1">» (недельные проповеди от Адвента до Страстной Субботы), «</hi><hi rend="CharOverride-1" >M</hi><hi rend="CharOverride-1">/</hi><hi rend="CharOverride-1" >a</hi><hi rend="CharOverride-1">» – «</hi><hi rend="CharOverride-1" >pars</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >aestivalis</hi><hi rend="CharOverride-1">» (от Пасхи до конца литургического года).</hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-012-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">В изданиях </hi><hi rend="CharOverride-1" >XVII</hi><hi rend="CharOverride-1"> века данный фрагмент отсутствует (</hi><hi rend="CharOverride-1" >M</hi><hi rend="CharOverride-1">/</hi><hi rend="CharOverride-1" >a</hi><hi rend="CharOverride-1">, 453), но читается в инкунабулах, например: [</hi><hi rend="CharOverride-1" >Basel</hi><hi rend="CharOverride-1">]: [</hi><hi rend="CharOverride-1" >Nikolaus</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Kessler</hi><hi rend="CharOverride-1">], [не позднее 1485], л. </hi><hi rend="CharOverride-1" >DD</hi><hi rend="CharOverride-1">5. </hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-011-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">Цитируется в тексте как «</hi><hi rend="CharOverride-1" >F</hi><hi rend="CharOverride-1">» по изданию Ингольштадт 1631 г.</hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-010-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">Важно отметить, что Фабер был знаком с «Меффретом», о чем свидетельствуют как прямые ссылки в его проповедях, так и значительное число буквальных текстуальных совпадений. Сложно сказать, заметил ли сам Симеон эти многочисленные пересечения, но в </hi><hi rend="italic">Вертограде </hi><hi rend="CharOverride-1">встречаются примеры двукратного использования одного и того же </hi><hi rend="italic">exemplum</hi><hi rend="italic">,</hi><hi rend="CharOverride-1"> текст которого в одном случае взят из Фабера, а во втором — из «Меффрета». Примером могут послужить вирши «Слезы-15» (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 120) и «Сокрушение сердца-3» (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 177–79). В первом случае Хипписли в качестве источника идентифицировал проповедь Фабера на 9-е воскресенье после Пятидесятницы (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 578; </hi><hi rend="CharOverride-1" >F</hi><hi rend="CharOverride-1">, 701); во втором — поучение на 1-е воскресенье после Богоявления из «Меффрета» (В-</hi><hi rend="CharOverride-1" >III</hi><hi rend="CharOverride-1">, 587; </hi><hi rend="CharOverride-1" >M</hi><hi rend="CharOverride-1">/</hi><hi rend="CharOverride-1" >h</hi><hi rend="CharOverride-1">, 102). В обоих случаях Симеон верно следует латинскому источнику (Фабер передает </hi><hi rend="italic">exemplum</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="CharOverride-1">кратко, «Меффрет» — с бóльшими деталями), и в обоих случаях речь идет об истории, заимствованной из </hi><hi rend="italic">Бесед о чудесах </hi><hi rend="CharOverride-1">цистерцианца рубежа </hi><hi rend="CharOverride-1" >XII</hi><hi rend="CharOverride-1">–</hi><hi rend="CharOverride-1" >XIII</hi><hi rend="CharOverride-1"> веков Цезария Гейстербахского (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Caesarius de Heisterbach 1599, </hi><hi rend="CharOverride-1">88–9).</hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-009-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">В настоящем исследовании я ограничусь обращением только к этому приему, оставляя вне рассмотрения столь же распространенный метод мест (или т.н. римской комнаты), приемы запоминания с использованием различных зрительных образов, знаков-аллегорий, частей человеческого тела и т.п., поскольку в выбранных для анализа виршах </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">они не используются. Литература по истории </hi><hi rend="italic">ars</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">memorativa</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="CharOverride-1">огромна, начиная с классических работ Фрэнсис А. Йейтс и Мэри Каррутерс. Проблема визуализации в проповедническом наследии православных авторов Киевской митрополии </hi><hi rend="CharOverride-1" >XVII</hi><hi rend="CharOverride-1"> в. продуктивно разрабатывается, в частности, в исследованиях Марии Грации Бартолини (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Bartolini</hi><hi rend="CharOverride-1"> 2020; </hi><hi rend="CharOverride-1" >Bartolini</hi><hi rend="CharOverride-1"> 2022). В качестве одного из многих возможных направлений анализа текстов проповедей украинских и белорусских авторов той эпохи в контексте </hi><hi rend="italic">ars</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="italic">memorativa</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="CharOverride-1">могло бы стать выявление влияний не столько классических теорий запоминания (поскольку их авторы были органичной частью </hi><hi rend="italic">curriculum</hi><hi rend="italic"> </hi><hi rend="CharOverride-1">учебных заведений), сколько западноевропейских теоретиков мнемоники и польско-литовских авторов мнемотехнических пособий </hi><hi rend="CharOverride-1" >XVI</hi><hi rend="CharOverride-1">–</hi><hi rend="CharOverride-1" >XVII</hi><hi rend="CharOverride-1"> веков. Хотелось бы высказать благодарность анонимному рецензенту моей статьи за высказанные пожелания.</hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-008-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">Стоит отметить, что в случае с «Меффретом» составление проповеди как мозаики из более дробных частей, каждая из которых может выступать в качестве самостоятельного текста, было частью авторского замысла, о чем говорится в прологе к сборнику (</hi><hi rend="CharOverride-1" >M</hi><hi rend="CharOverride-1">/</hi><hi rend="CharOverride-1" >h</hi><hi rend="CharOverride-1">, 2). На эту особенность «Меффрета», а также на использование автором сборника в разных пунктах одной и той же проповеди отличающихся стилей изложения и даже отчасти и иных языковых регистров, обратили внимание уже исследователи </hi><hi rend="CharOverride-1" >XIX</hi><hi rend="CharOverride-1"> века. (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Cruel</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1879, 487). </hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-007-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">В комментариях Хипписли опечатка: фрагмент взят не из 1-й, но из 2-й проповеди «Меффрета».</hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-006-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">«</hi><hi rend="CharOverride-1" >ex</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >verbis</hi><hi rend="CharOverride-1"> … </hi><hi rend="CharOverride-1" >sacrae</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >scripturae</hi><hi rend="CharOverride-1">… </hi><hi rend="CharOverride-1" >informatio</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >intellectus</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >ad</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >noticiam</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >credendorum</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >et</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >agendorum</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >et</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >vitandorum</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >et</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >timendorum</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >et</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >sperandorum</hi><hi rend="CharOverride-1">» (</hi><hi rend="CharOverride-1" >Arnaldus</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >de</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Villa</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >Nova</hi><hi rend="CharOverride-1"> 2002, 255).</hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-005-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">«Confiteor, ploro, respergor, parco, peroro / Signor, edo, dono, dictis venialia pono» [Bongiovanni da Cavriana].</hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-004-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">В рукописной традиции после Холкота чаще встречалась вторая версия стиха (</hi><hi rend="CharOverride-1">Werner</hi><hi rend="CharOverride-1"> 1912, 95).</hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-003-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">Преображенская считает, что «из поучения [Фабера] Симеон предположительно взял только некоторые элементы — элементы списка тех богатств, которые “не творят препятия спасению”» (Преображенская 2019, 134); в действительности же Симеон использует 6-ю проповедь баварца целиком, исключая лишь ряд примеров и цитат, а также и начало следующей — 7-й проповеди Фабера (</hi><hi rend="CharOverride-1" >F</hi><hi rend="CharOverride-1">, 904).</hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-002-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">«</hi><hi rend="CharOverride-1" >Zwierciad</hi><hi rend="CharOverride-1">ł</hi><hi rend="CharOverride-1" >o</hi><hi rend="CharOverride-1">, </hi><hi rend="CharOverride-1" >trawa</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >y</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >wody</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >cieczenie</hi><hi rend="CharOverride-1"> / </hi><hi rend="CharOverride-1" >Zwyk</hi><hi rend="CharOverride-1">ł</hi><hi rend="CharOverride-1" >o</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >czyni</hi><hi rend="CharOverride-1">ć </hi><hi rend="CharOverride-1" >cz</hi><hi rend="CharOverride-1">ł</hi><hi rend="CharOverride-1" >owieku</hi><hi rend="CharOverride-1"> </hi><hi rend="CharOverride-1" >och</hi><hi rend="CharOverride-1">ł</hi><hi rend="CharOverride-1" >odzenie</hi><hi rend="CharOverride-1">» (Шинкарук, Н</hi><hi rend="CharOverride-1">i</hi><hi rend="CharOverride-1">чик</hi><hi rend="CharOverride-6"> </hi><hi rend="CharOverride-1">1988, 347).</hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-001-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">Таких совпадений в действительности значительно больше, некоторые были ранее подмечены Мариной С. Киселевой (Киселева 2011, 189, 191–92, 194–95, 210, 229, 230, др.). Стоит отметить, что в текстах проповедей Симеон гораздо более свободно обращается с материалом латинских источников, чем в своих виршах. Преображенская идентифицировала источники 13-ти слов Симеона из </hi><hi rend="italic">Обеда,</hi><hi rend="CharOverride-1"> но исследовательница не ставила перед собой задачи выявить параллели между словами и виршами </hi><hi rend="italic">Вертограда </hi><hi rend="CharOverride-1">(Преображенская 2019).</hi></p></item>
					<item><p rend="layout_notes" ><hi rend="notes_number CharOverride-3"><ref target="xml_indesign2024_32_287-306.html#footnote-000-backlink">-1</ref></hi><hi rend="CharOverride-1">	</hi><hi rend="CharOverride-1">В «Меффрете» встречается еще одна классификация адских мучений грешников, которая восходит к </hi><hi rend="italic">Золотой легенде;</hi><hi rend="CharOverride-1"> но эта классификация не привлекла внимания Симеона.</hi></p></item>
				</list><p rend="editorial_metadata_author">Margarita Korzo, RAS Institute of Philosophy, Russian Federation, <ref target="https://www.fupress.com">ma.korzo@gmail.com</ref>, <ref target="https://www.fupress.com">0000-0001-6299-5187</ref></p><p rend="editorial_metadata_polices">Referee List (DOI 1<ref target="https://doi.org/10.36253/fup_referee_list">0.36253/fup_referee_list</ref>)</p><p rend="editorial_metadata_polices">FUP Best Practice in Scholarly Publishing (DOI <ref target="https://doi.org/10.36253/fup_best_practice">10.36253/fup_best_practice</ref>)</p><p rend="editorial_metadata_book">Margarita A. Korzo, <hi rend="italic">Simeon Polotsky’s A Garden of Many Flowers as a Mnemonic and Homiletic Manual,</hi> © Author(s), <ref target="https://www.fupress.com">CC BY 4.0</ref>, DOI <ref target="https://www.fupress.com">10.36253/979-12-215-0585-6.23</ref>, in Swetlana Mengel, Laura Rossi (edited by), <hi rend="italic">Language and Education in Petrine Russia. Essays in Honour of Maria Cristina Bragone</hi>, pp. -21, 2024, published by Firenze University Press, ISBN 979-12-215-0585-6, DOI <ref target="https://www.fupress.com">10.36253/979-12-215-0585-6</ref></p></div></div>
      
      <div>
        <listBibl>
          <head>References</head>
          <bibl n="192220">Вечеря 1683. Симеон Полоцкий. Вечеря душевная. Москва: Верхняя тип.</bibl>
          <bibl n="192234">Мир с Богом человеку. 1669. Киев: Киево-Печерская Лавра.</bibl>
          <bibl n="192226">Обед 1681. Симеон Полоцкий, Обед душевный. Москва: Верхняя тип.</bibl>
          <bibl n="191739">Arnaldus de Villa Nova. 2002. Tractatus octo in Graecum sermonem versi (Petropolitanus Graecus 113), ed. Ioannis Nadal et Ca&amp;#241;ellas. Barcinone: Institut d’Estudis Catalans.</bibl>
          <bibl n="191751">Bongiovanni da Cavriana. Anticerberus. URL: &amp;lt;http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2011.01.0909&amp;gt; (последняя дата обращения 6 февраля 2023 года).</bibl>
          <bibl n="192060">Caesarius de Heisterbach. 1599. Illustrium miraculorum, et historiarum memorabilium libri 12. K&amp;#246;ln: Arnold Mylius.</bibl>
          <bibl n="192186">Canisius, Petrus. 1570. Parvus Catechismus Catholicorum. Krak&amp;#243;w: Mateusz Siebeneycher.</bibl>
          <bibl n="191905">Faber, Matthias. 1631. Concionum opus tripartitum: pluribus in singular Evangelia argumentis instructum. Pars III. Ingolstadt: Gregor H&amp;#228;nlin.</bibl>
          <bibl n="192169">Holkoth, Robert. 1586. In Librum Sapientiae Regis Salomonis Praelectiones CCXIII. Basel: s.n.</bibl>
          <bibl n="192100">Huge de Sancto Charo. 1703. In Libros Genesis &amp;lt;…&amp;gt; et Job opus admirabile. Vol. 1. Venezia: Nicol&amp;#242; Pezzana.</bibl>
          <bibl n="192112">[Meffret[h] von Meissen]. [1485]. Sermones Meffreth, alias ortulus regine. [Basel]: [Nikolaus Kessler].</bibl>
          <bibl n="191692">[Meffret[h] von Meissen]. 1610. Sermonum Meffret, Verbi Dei praeconis quondam celeberrimi &amp;lt;…&amp;gt; vulgo Hortulus Reginae appellantur. De tempore. Pars Aestivalis. M&amp;#252;nchen: Nikolaus Heinrich.</bibl>
          <bibl n="191697">[Meffret[h] von Meissen]. 1610. Sermonum Meffret, Verbi Dei praeconis quondam celeberrimi &amp;lt;…&amp;gt; vulgo Hortulus Reginae appellantur. De tempore. Pars Hiemalis. M&amp;#252;nchen: Nikolaus Heinrich.</bibl>
          <bibl n="192170">Problemata Aristotelis, ac philosophorum medicorumque complurium. 1568. Lyon: Thibauld Payen.</bibl>
          <bibl n="192049">Robert de Cambrai. 1680. Aurifodina Universalis scientiarum divinarum atque humanarum. Vol. 2. Paris: Denis Thierry.</bibl>
          <bibl n="192209">Toledo de, Francisco. 1609. Summa Casuum conscientiae. K&amp;#246;ln: Johann Gymnich.</bibl>
          <bibl n="191516">Брагоне, Мария Кристина. 2013. “Стихотворения в &amp;#171;Арифметике&amp;#187; Леонтия Магницкого.” В History and Literature in Eighteenth-Century Russia, edited by Bogatyrev, Sergei, Dixon Simon, and Janet M. Hartley, 1–28. London: Study Group on Eighteenth-Century Russia.</bibl>
          <bibl n="192133">Елеонская, Анна С. 1990. Русская ораторская проза в литературном процессе XVII века. Москва: Наука.</bibl>
          <bibl n="191727">Киселева, Мария С. 2011. Интеллектуальный выбор России второй половины XVII – начала XVIII века: от древнерусской книжности к европейской учености. Москва: Прогресс-Традиция.</bibl>
          <bibl n="191820">
            <bibl>Корзо, Маргарита А. 2021. “Сюжет &amp;#171;consolatio mortis&amp;#187; у Симеона Полоцкого: несколько штрихов к источникам вдохновения богослова.” Славяноведение 2: 93–101.</bibl>
            <idno type="DOI">10.31857/S0869544X0014064-3.</idno>
          </bibl>
          <bibl n="191475">Преображенская, Анастасия А. 2019. “Источники проповедей Симеона Полоцкого: перевод, пересказ, адаптация.” В Симяон Полацкi: светапогляд, грамадска-палiтычная i лiтературная дзейнасць. Матэрыялы V Мiжнароднай навуковай канферэнцыi 21–22 лiстапада 2019 г., 166–78. Минск: Нацыянальная бiблiятэка Беларусi.</bibl>
          <bibl n="191700">Симеон Полоцкий. 1996. Вертоград многоцветный. Подготовка текста, статьи и комментарий Антони Хипписли и Лидия И. Сазонова, предисловие Дмитрий С. Лихачев. Т. 1. K&amp;#246;ln: B&amp;#246;hlau Verlag.</bibl>
          <bibl n="191842">Симеон Полоцкий. 1999. Вертоград многоцветный. Подготовка текста, статьи и комментарий Антони Хипписли и Лидия И. Сазонова. Т. 2. K&amp;#246;ln: B&amp;#246;hlau Verlag.</bibl>
          <bibl n="191850">Симеон Полоцкий. 2000. Вертоград многоцветный. Подготовка текста, статьи и комментарий Антони Хипписли и Лидия И. Сазонова Т. 3. K&amp;#246;ln: B&amp;#246;hlau Verlag.</bibl>
          <bibl n="191748">“Устав преподобного Венедикта.” 1994. В Древние иноческие уставы, собранные святителем Феофаном Затворником, 591–653. Москва: Свято-Преображенский Валаамский монастырь.</bibl>
          <bibl n="191613">Хипписли, Антони. 2001. “Западное влияние на &amp;#171;Вертоград многоцветный&amp;#187; Симеона Полоцкого.” В Труды отдела древнерусской литературы, отв. ред. Дмитрий С. Лихачев. Т. 52, 695–708. Санкт-Петербург: Дмитрий Буланин.</bibl>
          <bibl n="191777">Шинкарук, Володимир I., Нiчик, Валерiя М., ред. 1988. Пам’ятки братських шкiл на Украiнi: кiнець XVI – початок XVII ст.: тексти i дослiдження. Киiв: Наукова думка.</bibl>
          <bibl n="191588">Baring-Gould, Sabine. 1865. Post-Mediaeval Preachers: Some Account of the most Celebrated Preachers of the 15th, 16th, and 17th Centuries; with Outlines of their Sermons, and Specimens of their Style. London: Rivingtons.</bibl>
          <bibl n="191609">
            <bibl>Bartolini, Maria Grazia. 2020. “&amp;#171;Engrave this Memory in your Heart as if on a Tablet…&amp;#187;: Memory, Metitation, and Visual Imagery in Seventeenth-Century Ukrainian Preaching.” Canadian Slavonic Papers 62, 2: 154–81.</bibl>
            <idno type="DOI">10.1080/00085006.2020.1750766</idno>
          </bibl>
          <bibl n="191824">
            <bibl>Bartolini, Maria Grazia. 2022. “Writing for the Eyes: Preaching and Visual Imagery in Seventeenth-Century Kyiv.” Zeitschrift f&amp;#252;r Slawistik 67, 3: 135–64.</bibl>
            <idno type="DOI">10.1515/slaw-2022-0020</idno>
          </bibl>
          <bibl n="191879">Bragone, Maria Cristina. 2014. “A Manual for the Young Tsar: Simeon Polotskii’s Primer.” History of Education and Children’s Literature 2: 43–57.</bibl>
          <bibl n="192101">Cruel, Rudolf. 1879. Geschichte der deutschen Predigt im Mittelalter. Detmold: Meyer’sche Hofbuchhandlung.</bibl>
          <bibl n="191936">Lea, Henry Charles. 1896. A History of Auricular Confession and Indulgences in the Latin Church. Vol. 2. Philadelphia: Lea Brothers &amp;amp; Co.</bibl>
          <bibl n="191676">Schmidtke, Dietrich. 2010. “&amp;#171;Meffreth&amp;#187; von Mei&amp;#223;en.” In Die deutsche Literatur des Mittelalters: Verfasserlexikon, hrsg. von Kurt Ruh. 2. Auflage. Bd. 6, 297–300. Berlin: Walter de Gruyter.</bibl>
          <bibl n="192205">Wattenbach, Wilhelm. 1875. Das Schriftwesen im Mittelalter. Leipzig: S. Hirzel.</bibl>
          <bibl n="192134">Wenzel, Siegfried. 1986. Preachers, Poets and the Early English Lyric. Princeton, NJ: Princeton UP.</bibl>
          <bibl n="191992">Werner, Jakob. 1912. Lateinische Sprichw&amp;#246;rter und Sinnspr&amp;#252;che des Mittelalters, aus Handschriften gesammelt. Heidelberg: Winter.</bibl>
        </listBibl>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>